Yıl 2018, Cilt 6, Sayı 12, Sayfalar 479 - 497 2018-12-30

CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ

Murat Polat [1]

19 58

Bilindiği gibi fıkıh, insanın maddi-zâhirî yönünü, tasavvuf ise manevi-bâtınî yönünü ele alan ilimdir. Bir kimsenin tasavvufa gönül vermeden önce ilk olarak Kuran’ı ezberlemesi, sünneti yazması ve fıkhı öğrenmesi vazgeçilmez bir esastır. Zira Cüneyd-i Bağdâdî: “Kur’an-ı ezberlemeyene, sünneti yazmayana ve fıkhı öğrenmeyene tabi olunamaz.” diyerek bu hususu dillendirmiştir. O halde tasavvufta seyr-u sülûk etmenin ve yüksek makamlara çıkmanın yolu fıkıhtan geçmektedir. Çünkü fıkıh, İslam’ı bilmek ve anlamaksa, tasavvuf onu yaşamak ve anlatmaktır. Bu minvalde fıkhi donanımını ikmal eden, Kur’an’ın ve sünnetin doğru anlaşılması için tefsir ve hadisle ilgili pek çok risaleler kaleme alan, daha sonra da fıkhın manevi-bâtınî yönünü anlatmak için tasavvufa gönül veren ve Halvetilik tarikatının Cemaliyye kolunun Amasya’da kurulmasına zemin hazırlayan kişi, şüphesiz Cemal Halvetidir. Cemal Halveti bazı araştırmacılara göre köken itibariyle Aksaraylı olsa da Amasya’da dünyaya gelmiş, burada yetişmiş, bazı görevlerde bulunmuş, son deminde Halvetilik tarikatının Cemaliyye kolunun kurucusu olarak çeşitli beldelerde postnişin göreviyle irşat ve tebliğde bulunmuştur. İşte bu araştırmamızda pek çok meziyete sahip Cemal Halveti’nin abdestle ilgili fıkhi bilgisinin manevi ve batını yönü ve fıkıh-tasavvuf düalizmi, “Esrâru’l-vudû” adlı eseri bağlamında ele alındı. Amacımız bu mutasavvıfın fıkhi-tasavvufi görüşlerini abdest ibadeti boyutundan değerlendirmeye tabi tutmaktır.

Cemal Halveti, Esrâru’l-vudû, Fıkıh, Tasavvuf, Fıkıh-Tasavvuf İlişkisi, Amasya
  • Afîfî, Ebu’l-Alâ Tasavvuf İslam’da Manevi Devrim (ter. H. İbrahim Kaçar - Murat Sülün), İstanbul: Risale Yayınları, 1996.Ağbal, Davut, İbn Arabî’de İşârî Tefsir, İstanbul: Litera Yayınları, 2017.Aksan, Doğan, Anlambilimi ve Türk Anlam Bilimi, Ankara, 1971.el-Âlûsî, Ebu’s-Senâ Şihâbüddin, Rûhu’l-Meânî, Beyrut, ts., I-XVI.Atar, Fahrettin, Fıkıh Usûlü, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2008.el-Bağdâdî, İsmail Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâü’l-Müellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn, İstanbul: Vekâletü’l-Meârif, 1951, I-II.Başer, Hacı Bayram, “Serrâc’ın Tasavvufa Yaklaşımı: Bir İslam İlmi Olarak Tasavvuf Ya Da Fıkh-ı Batın”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12/22 (2010/2), 101-119. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’s-Sahîh, y.y., 1422.Bursalı Mehmed Tahir Efendi, Osmanlı Müellifleri (haz. A. Fikri Yavuz-İsmail Özen), İstanbul: Meral Yayınları, ts.Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ankara, 1997.Çelik, Ahmet, Tarihi Süreçte Bâtınî ve İşârî Yorum, İstanbul: Aktif Yayınları, 2008.Demirci, Muhsin, Tefsir Terimleri Sözlüğü, İstanbul: İFAV, 2011. Ebû Dâvûd, Süleyman b. El-Eş’as es-Sicistanî el-Ezdî, Kitâbu’s-Sünen (thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid), Beyrut, ts.Ebû Talip el-Mekkî, Muhammed b. Ali, Kûtu’l-Kulûb, Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.Furkani, Mehterhan, “Risâletü Esrâri’l-Vuzûi li-Cemal Halveti: Dirase ve Tahkik”, Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 4/7 (Haziran, 2017), 173-195.el-Gazzâli, Ebû Hamid, İhyâu Ulûmiddîn, Beyrut: Dâru’l-Marife, ts.Gölpınarlı, Abdulbaki, Türkiye’de Mezhepler ve Tarikatlar, İstanbul: İnkılap Yayınları, 1995.Gördük, Yunus Emre, Tarihsel ve Metodolojik Açıdan İşâri Tefsir, İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.Hallâf, Abdülvehhâb, İlmü Usûli’l-Fıkh, Dımaşk: Müessesetü’r-Risâle, 2008.Halvetî, Cemâl, er-Risâle fi Tesânifî eEsrâri'l-Vuzu, Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, no: 402/2.Halvetî, Cemâl, Esrâru’l-Vudî, Kastamonu İl Halk Kütüphanesi, Kastamonu İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, no: 3012/1.Halvetî, Cemâl, “Risâletü Esrâri’l-Vuzû, Bayezid Devlet Kütüphanesi, Bayezid Koleksiyonu no: 5999/11.Halvetî, Cemâl, Risale fi Esrâri’l-Vudu, Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi Koleksiyonu, no: 3700. Halvetî, Cemâl, Risâle fî Beyâni'l-Vuzu'i'z-Zâhiriye ve'l-Maneviye, Ankara Milli Kütüphane, Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, no: 169/2.Halvetî, Cemâl, Terceme-i Esrâr-ı Vuzû, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin Türkçe Yazmaları Koleksiyonu, no: 1740.Halvetî, Cemâl, Esrar el-Vuzu el-Bâtınî, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Yazma Eserler Koleksiyonu, no: 1683. Halvetî, Cemâl, Risâle fî Beyâni Esrâri’l-Vudûi’z-Zâhiriyye ve’l-Bâtıniyye, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Koleksiyonu, no: 686. Halvetî, Cemâl, Te’vîlü Hubbi’d-Dünya, Süleymaniye Kütüphanesi, Şehit Ali Paşa, no: 1352.Halvetî, Cemâl, Tefsiru Halekallahü Âdeme ala Sûretih, Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah Efendi, no: 1084.Halvetî, Cemâl, Risale fî İsmi’l-A’zammeyn ve Risâle fî Beyâni’l-Velâye, Süleymaniye Kütüphanesi, Tahir Ağa, no: 142.Halvetî, Cemâl, Envâru’l-Kulûb, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Efendi, no: 686.Halvetî, Cemâl, Kitâbu’n-Nûriyye ve Kevkebü’d-Dürriyye, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Efendi, no: 686.Halvetî, Cemâl, Risâletü’l-İslâmiyye, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Efendi, no: 686.Halvetî, Cemâl, Sirâcü’s-Sâlikîn, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Efendi, no: 686.Halvetî, Cemâl, Risâletü’r-Rahîmiyye, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Efendi, no: 686.Halvetî, Cemâl, Makale Tevsîkiyye ve Risâle Tevhidiyye, Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail Efendi, no: 686.Haririzâde, Muhammed Kemaleddin, Tibyânü Vesâili’l-Hakâik, Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, no: 430.el-Herevi, Ebü’l-Hasan Nureddin, Mirkâtü’l-Mefâtîh Şerhu Mişkâti’l-Mesâbîh, Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Fikr, 2002.İbn Arabî, Muhyiddin, el-Futuhâtü’l-Mekkiyye, Beyrut, ts.İbn Haldun, Abdurrahman, Şifâü’s-Sâil ve Tehzîbü’l-Mesâil (haz. Süleyman Uludağ), İstanbul, 1977.İbn Hıbbân, Ebu Hatim Muhammed el-Busrî, Sahîhu İbn Hıbbân (thk. Şuayb el-Arnavut), Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1998.İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû Abdillah Şemsüddîn, et-Tibyân fî Aksâmi’l-Kur’an (thk. Muhammed Hamid), Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Marife, ts.İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem, Lisânü’l-Arab, Beyrut: Dâru Sâdır, 1414.İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrahim, el-Bahru’r-Râik Şerhu Kenzi’d-Dekâik, y.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.İbn Yakup, Yusuf, Menâkıb-ı Şerif ve Tarikatname-i Pîran, İstanbul, 1290.el-Kâsımî, Muhammed Cemalüddin, Mehâsinü’t-Tevil, y.y., ts. Kâtib Çelebi, Mustafa b. Abdillah, Keşfü’z-Zunûn an Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn, Bağdat: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabiyye, 1941.el-Kehhâle, Muhammed Râğıb b. Abdülğanî, Mu’cemü’l-Müellifîn, Beyrut: Dâru İhyâ, ts.Kılıç, Cevdet, Muhammed İkbal (Hayatı-şahsiyeti-fikirleri), Ankara, 1994.Kırca, Celal, İlimler ve Yorumlar Açısından Kur’an’a Yönelişler, İstanbul: Tuğra Neşriyat, ts.el-Konevî, Sadruddin, İ’câzü’l-Beyan fî Te’vili Ümmi’l-Kur’an (nşr. A. Ahmed Ata), Mısır: Dâru’t-Te’lif, 1969.Köksal, İsmail, “Fıkıh ve Tasavvuf İlişkisi”, Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, Ankara, (1999), 83-104.Mâverdi, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed Habib, el-Hâvi’l-Kebîr fî Fıkhi Mezhebi’l-İmâmi’ş-Şafiî, Lübnan-Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1491/1999.Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani, İstanbul: Matbaa-i Amire, 1308.Mufaddal b. Ömer, el-Haftü’ş-Şerif, Beyrut, 1964.Muzhiruddin, el-Huseyin b. Muhammed, el-Mefâtîh, fî Şerh’il-Mesâbîh, y.y.: Dâru’n-Nevâdir, 2012.el-Münâvî, Zeynüddin Muhammed, Feyzü’l-Kadîr, Mısır: Mektebetü’t-Ticâriyye, 1356.Müslim, Ebû Hüseyin b. Haccac el-Kuşeyrî, Sahîh, Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.Necatioğlu, Halil, “Şeriat ve Tarikat Üzerine”, İslam Dergisi, 1 (Eylül 1983).Öngören, Reşat, Osmanlılarda Tasavvuf, İstanbul: İz Yayınları, 2000.Polat, Murat, “Amasya Müftüsü Hüsam Çelebi’nin (ö. 926/1520) “Risâle fî Raksi’l-Mutasavvıfa” Adlı Eserinde Musiki ve Semaya Fıkhî Açıdan Bakışı”, Geçmişten Günümüze Uluslararası Dini Musiki Sempozyumu, Amasya, 2017, 597-612.Râgıp İsfahânî, Ebu’l-Kasım Hüseyn, el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’an, Dımaşk-Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1412.Serahsî, Şemsu’l-Eimme Ebû Bekir Muhammed, Mebsûd, Beyrut: Daru’l-Marife, 1414/1993.Serin, Rahmi, İslam Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler, İstanbul: Petek Yayınları, 1984.Suyûtî, Celâlüddin, el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’an, Beyrut, ts.Sühreverdî, Abdülkâhir b. Abdillah, Avârifü’l-Meârif, Beyrut, 1983.eş-Şa’rânî, Ebü’l-Mevâhib, el-Mîzân’ül-Kübrâ, Kahire: Mektebetu’s-Sekafeti’t-Diniyye, 2004.eş-Şâtıbî, İbrahim b. Musa b. Muhammed, el-Muvâfakât, y.y.: Dâru İbn Affân, 1997.Tabakoğlu, Ahmet, “Tasavvuf ve İktisat”, Vefatının 10. Yılı Sebebiyle M. Zahit Kotku ve Tasavvuf Sempozyumu, İstanbul, 1991.Taşköprîzâde, Ebü’l-Hayr Usameddin b. Mustafa, Şakâikü’n-Nu’mâniye fi-Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniye, Beyrut: Daru’l-Küttâbi’l-Arabi, ts.Tayşi, Mehmed Serhan, “Cemâl-i Halveti”, TDV İslam Ansiklopedisi (DİA), VII, 302-303.Uzunçarşılı, İ. Hakkı, Osmanlı Tarihi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, İstanbul: Umut Matbaası, ts. Zehebî, Muhammed Huseyn, et-Tefsîr ve’l-Müfessirûn, Mısır, 1976.Ziriklî, Hayruddin b. Faris, el-A’lâm, y.y.: Dâru’l-İlm, 2002.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-1983-5588
Yazar: Murat Polat
Kurum: AMASYA ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { abuifd470602, journal = {Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, issn = {}, eissn = {2148-0494}, address = {Abant İzzet Baysal Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {6}, pages = {479 - 497}, doi = {}, title = {CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ}, key = {cite}, author = {Polat, Murat} }
APA Polat, M . (2018). CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6 (12), 479-497. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/abuifd/issue/41947/470602
MLA Polat, M . "CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ". Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (2018): 479-497 <http://dergipark.gov.tr/abuifd/issue/41947/470602>
Chicago Polat, M . "CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ". Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (2018): 479-497
RIS TY - JOUR T1 - CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ AU - Murat Polat Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 479 EP - 497 VL - 6 IS - 12 SN - -2148-0494 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ %A Murat Polat %T CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ %D 2018 %J Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi %P -2148-0494 %V 6 %N 12 %R %U
ISNAD Polat, Murat . "CEMAL HALVETİ’NİN “ESRÂRU’L-VUDÛ” ADLI RİSALESİ BAĞLAMINDA FIKIH-TASAVVUF İLİŞKİSİ". Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 / 12 (Aralık 2018): 479-497.