Cilt 2, Sayı 1-2, Sayfalar 45 - 53 2016-12-15

Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı
Gypsum: Properties, environmental behavior and Its use as Soil Remeditation Matter

Gülay KARAHAN [1] , Sabit ERŞAHİN [2]

212 1184

Yarı-kurak ve kurak bölgelerdeki topraklarda yaygın olarak rastlanan ve günlük hayatımızda kullandığımız jips, basit kimyasal formülüne rağmen tam olarak anlaşılamamıştır.  Jipsin doğada farklı koşullar altında oldukça farklı davranıyor olması bunun arkasındaki başlıca nedendir.  Arazi ıslahından sanayiye kadar bir çok alanda kullanılan jipsin önemi giderek artmaktadır. Ülkemizde ve dünyanın bir çok yerinde yaygın olarak bulunan jipsli toprakların kendine özgü özellikleri ve kullanımlarındaki zorluklar bu mineralin daha iyi anlaşılmasını gerekli kılmaktadır.  Diğer taraftan ıslah maddesi olarak kullanılan jipsin toprak fiziksel ve kimyasal özelliklerine olan etkisi ve bitkiler ve toprak canlılarını etkileme şekli henüz tam olarak anlaşılamamıştır.  Bu makalede, jipsin özellikleri ve doğadaki davranışı anlatılmış ve toprak ıslahı ve bitki besleme amaçlı kullanımı tartışılmıştır.

Gypsum is a widely distributed mineral in arid and semi-arid landscapes and its use is widespread, yet it is not understood adequately despite its simple formula. That it behaves highly incensistently in the nature is one of the main reasons making it is undersrtood poorly.  Gypsum has been becoming increasingly important as it is widely used from industry to land remediation.  The unique properties and difficult management of gypsum and gypsyferous soils necessitates their adequate understanding. In addition, gypsum is widely used as a soil conditioner and remediation material, yet its influence on soil physical and chemical properties and interactions between applied gypsum and plants and soil biota are not understood adequately.  In this review, properties and environmental behavior of gypsum and its use as a soil remedial are discussed. 

  • Abrol, I.P., Yadav, J.S.P., Massoud, F.I. 1988. Salt-affected soils and their management. FAO Soils Bull. No:39.
  • Acar, H., Serteser, A., Kargıoğlu., M. 2012. Afyonkarahisar’daki Jipsli Topraklar ile Bitki Örtüsü İlişkisi. AKÜ FEBİD 12 (2012) 021001(1-22).
  • Alcordo, I.S., Rechcigl, J.E.1993. Phosphogypsum in agriculture: A review. Advances in Agronomy. 49: 55–118.
  • Altay, T., Karakaya, M.Ç., Erkan, Y. 2007.Sivrihisar-Eskişehir Yöresinde Bulunan Farklı Şekillerdeki Jips Oluşumlarının Özellikleri ve Oluşum Koşulları. S.Ü. Müh.-Mim. Fak. Derg. 23: 1-2.
  • Amezketa, E., Aragues, R., Bazol, R. 2005. Efficiency of sulfuric acid, mined gypsum and two gypsum byproducts in soil crusting prevention and sodic soil reclamation. Agronomy J. 97: 983-989.
  • Anonim, 2001a. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik Özel İhtisas KomisyonuRaporu.EndüstriyelHammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri (Alçı-kireç-kum-çakıl-mıcır-boya Toprakları-tuğla Kiremit) Çalışma Grubu Raporu DPT: 2615 - ÖİK: 626 2001. Ankara.
  • Anonim, 2015b. 13 Mart 2015. http://tr.wikipedia.org/wiki/Al%C3%A7%C4%B1ta%C5%9F%C4%B1
  • Anonyoumus, 2012. http://wwwuser.gwdg.de/~kuzyakov/soils/Gypsisol-petric_Portugal.jpg
  • Anonyoumus, 2015a.http://www.bing.com/images/search?q=gypsum&FORM=HDRSC2
  • Anonyoumus, 2015b.http://www.isric.org/about-soils/world-soil-distribution/gypsisols
  • Artieda, O. 1996. Genesis y distribucion de suelos en un medio semiarido. Quinto (Zaragoza). Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentacion. Madrid, Spain.
  • Artieda,O.,Herrero, J. 2003. Pedogenesis in lutitic Cr horizons of gypsiferous soils. Soil Sci. Soc. Am. J. 67:1496–1506.
  • Ayyıldız, M. 1983. Sulama Suyu Kalitesi ve Tuzluluk Problemleri. Ankara Üniv. Ziraat Fak. Yayını No: 879.
  • Barros, M.DeF.C., Fontes, M.P.F., Alvarez, V.V.H., Ruiz, H. A. 2004. Recuperação de solos afetados por sais pela aplicação de gesso de jazida e calcário no Nordeste do Brasil. Revista Brasileira Engenharia Agrícola e Ambiental. 8: 59- 64
  • Bridges, E.M., Burnham, C.P. 1980. Soils of the state of Bahrain. J.SoilSci. 31: 689 – 707.
  • Buck, B.J., Van Hoese, J.G. 2002. Snowball morphology and SEM analysis of pedogenic gypsum, southern New Mexico, U.S.A. Journal of Arid Environments 51: 469-487 doi:10.1006/jare.2001.0849.
  • Chen, L., Dick, W.A., Nelson, S. 2005. Flue gas desulfurization by-products as sulfur sources for alfalfa and soybean. Agron. J. 97:265–271.
  • Chen, L., Kost, D., Dick, W.A. 2008. Flue gas desulfurization products as sulfur sources for corn. Soil Sci. Soc. Am. J. 72:1464–1470. doi:10.2136/ sssaj2007.0221
  • Chen, L., Dick, W.A. 2011. Gypsum as an agricultural amendment: General use guidelines. The Ohio State University Extension, Columbus
  • Cooper, A.H., Saunders, J.M. 2002. Road and bridge construction across gypsum karstin England. Engineering Geology.
  • Coutinet, S. 1965. Méthodes d'analyse utilisables pour les sols sales, calcaires et gypseux.AgronomieTropicale.12:1242-1253.
  • Crocker, W. 1922. History of the use of agricultural gypsum. Gypsum IndustriesAssociation, Chicago, IL.
  • Doğan, U. 2002. Çankırı Doğusunda Jips Karstlaşmasıyla Oluşan Sübsidans Dolinleri Subsidence Dolines Formed by Gypsum Karstification at TheEast of Çankırı. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt 22, Sayı 1 (2002) 67-82.
  • Duvigneaud, P. 1968. Essai de classification chimique (éléments minéraux) des plantes gypsicoles dubassin de l’Ebre. Bull. Soc. Royale Bot. Belgique, 101: 279 – 291.
  • Dutt, C.R., Terkeltoub, R.W. 1972. Prediction of gypsum and leaching requirements for sodium-affected soil. Soil Science. 64:445-455.
  • Dutt, G.R., Terkeltoup, R.W., Rauschkol, R.J. 1972. Prediction of gypsum and leaching requirements for sodium affected soils. Soil Sci. 114:93-103.
  • Elorzo, M.G., Santolalla F.G., 1998. Geomorphology of the Tertiary gypsum formations in the Ebro Depression (Spain). Geoderma. 87: 1-29.
  • Electric Power Research Institute (EPRI). 2006. A review of agricultural and other land application uses of Flue Gas Desulfurization products. EPRI Technical Update Rep. 101385. EPRI, Palo Alto, CA
  • Electric Power Research Insitute (EPRI). 2011. Composition and leaching of FGD gypsum and mined gypsum. EPRI Technical Rep. 1022146. EPRI, Palo Alto, CA.
  • Escudero, A., Somolınos R.C., Olano, J.M., Rubıo, A. 1999. Factors controlling the establishment of Helianthemum squamatum, an endemic gypsophile of semi-arid Spain. J. Ecol. 87:290 – 302.
  • Escudero, A., Iriondo, J.M., Olano J.M., Rubio, A., Somolınos, R.C. 2000. Factors affecting establishment of a Gypsophyte: The case of Lepidium subulatum (Brassicaceae). Am. J. Bot., 87: 861 –871
  • FAO. 1990. Management of Gypsiferous Soils. FAO Soils Bulletin 62.ISBN 92-5-102948.
  • Fageria, N.K., Knupp, A.M. 2014. Influence of Lime and Gypsum on Growth and Yield of Upland Rice and Changes in Soil Chemical Properties, Journal of Plant Nutrition, 37:8,1157-1170. doi:10.1080/01904167.2014.890219. http://dx.doi.org/10.1080/
  • Filiz, K. 2008. Alçı ve alçı bağlı kalıplarda prizlenme genleşmesi. Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Anabilim Dalı, İstanbul.
  • Ford, D.C., Williams, P.W. 1989. Karst Geomorphology and Hydrology. London: Unwin Hyman, 601p.
  • Franzen, D., Rehm, G., Gerwing, J. 2006. Effectiveness of Gypsum in the North central Region of the U.S. NDSU Extension Service. North Dakota State University.
  • Guerrero, C. J., Alberto, F., Maestro Martınez, M., Hodgson, J., Montserrat, M.G. 1999. Plant Community Patterns in A Gypsum Area of Ne Spain. II. Effects of İon Washing on Topographic Distribution Of Vegetation. J. Arid. Environ. 41: 411 – 419.
  • Gupta, R.K., Bhumbla, D.R., Abrol, I.P. 1985. Release of exchangeable sodium from an alkali soil upon amendment application role of variable charge and exchangeable cation hydrolysis. Soil. Sci., 139: 312-317.
  • Hamza, M.A., Anderson, W.K. 2002. Improving soil physical fertility and crop yield on a clay soil in Western Australia. Aust. J. Agric. Res. 53: 615–620.
  • Herrero, J., Artieda, O., Hudnall, W.H. 2009. Gypsum, a Tricky Material. SSSAJ. 73: 1757-1763.
  • Keren, R., Kreite, J.F., Shainberg, I. 1980. Influence of size of gypsum particles on the hydraulic conductivity of soils. Soil Sci. 130:113-117.
  • Keren, R., Shainberg, I. 1981. Effects of dissolution rate on the efficiency of industrial and mined gypsum in improving infiltration of a sodic soil. Soil Sci. Soc. Am. J. 45:103-107.
  • Keren, R., Shainberg, I., Frenkel, H., Kalo, Y. 1983. The effect of exchangeable sodium and gypsum on surface runoff from loess soil. Soil Sci. Soc. Am. J. 47:1001-1004.
  • Laya, D., Van Ranst,E., and Herrero J. 1998. A modifi ed parametric index to estimate yield potentials for irrigated alfalfa on soils with gypsum in Quinto (Spain). Geoderma 87:111–122.
  • Loveday, J. 1976. Relative significance of electrolyte and cation exchange effects when gypsum is applied to a sodic clay soil. Australian J. Soil Res. 14: 361–371.
  • Mengel, K. 1991. Ernaehrung und stoffwechsel der pflanze. Gustav Fischer Verlag, Jena. S. 324.
  • Meyer, S.E. 1986. The Ecology of Gypsophile Endemism İn The Eastern Mojave Desert. Ecology. 67: 1303 –1313.
  • Moore, P.A., Miller, D.M. 1994. Decreasing phosphorus solubility in poultry litter with aluminum, calcium, and iron amendments. J. Environ. Qual. 23:325–330.
  • Murrell, S. 2008. Average nutrient removal rates for crops in the north central region of US. IPNI Plant Nutrition Today, Fall 2008, no. 4. http://ipni.net/ipniweb/pnt.nsf/
  • (Erişim: 8 Ağustos, 2016).
  • Oster, J.D., Frenkel, H. 1980. The chemistry of the reclamation of sodic soils with gypsum and lime. Soil Sci. Soc. Am. J. 44:41-45.
  • Prather, R.J., Geortzen, J.O., Rhoadcs, J.D., Frenkel, H. 1978. Efficient amendment use sodic soil reclamation. Soil Sci. Soc. Am. J. 42: 782-786.
  • Radcliffe, D.E., Clark, R.L., Sumner, M.E. 1986. Effect of gypsum and deep-rooting perennials on subsoil mechanical impedance. Soil Sci. Soc. Am. J. 50: 1566-1570.
  • Ruiz, J.M., Lopez-Cantarero, I., Rivero, R. M., Romero, L. 2003 – Sulphur Phytoaccumulation in Plant Species Characteristics of Gypsipherous Soils. Int. J. Phytoremediation. 5: 203 210.
  • Saltalı, K. 2015. Çorak Toprakların Oluşumu, Islahı ve Kullanımı. Toprak Amenajmanı. (Ed; Erşahin, S., Öztaş, T., Namlı, A., Karahan, G.) Gazi Yayınevi. Ankara.
  • Shainberg, I., Sumner, M.E., Miller, W.P., Farina, M.P.W., Pavan, M.A., Fey, M.V. 1989. Use of gypsum on soils: A review. Advances in Soil Science 9: 1–111.
  • Simunek, J., Suarez, D.L. 1997. Sodic soil reclamation using multicomponent transport modeling. J. Irrig. Drain. Engin. 123:367-375.
  • Smith, D.B., Cannon, W.F., Woodruff, L.G., Solano, F., Kilburn, J.E., Fey D.L. 2013. Geochemical and mineralogical data for soils of the conterminous United States. U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey. Data Series 801, Reston, VA.
  • Silva, N.M.L., Barros, M.F.C., Fontenele, A.J.P.B., Vasconcelos, R.R.A., Freitas, B.L.Q.O., Santos, P.M.2014. Application of Gypsum Requirement Levels and Water Depth For Correction the Sodicity and Salinity of Saline-Sodic Soils. Revista Brasileira De Agricultura Irrigada V.8, Nº. 2, P. 147 - 153, 2014 Issn 1982-7679 (On-Line) Fortaleza,Ce,Inovagrı– Http://Www.inovagri.Org.Br
  • doi: 10.7127/Rbai.V8n200234.
  • Sumner, M.E. 1993. Gypsum and acid soils: The world scene. Adv. Agron. 51:1–32.
  • Taimeh, A.Y. 1992. Formation of gypsic horizons in some arid regions of Jordan. Soil Science, 153: 486-498.
  • Toma, M., Sumner, M.E., Weeks,G., Saigusa, M. 1999. Long-term effects of gypsum on crop yield and subsoil chemical properties. SoilSci. Soc. Am.J.63:891–895. doi:10.2136/sssaj1999.634891x
  • Torbert, H.A., Watts, D.B. 2014. Impact of flue gas desulfurization gypsum application on water quality in a Coastal Plain soil. J. Environ. Qual. 43:273–280. doi:10.2134/jeq2012.0422
  • Watts, D.B., Torbert, H.A. 2009. Impact of gypsum applied to grass buffer strips on reducing soluble P in surface water runoff. J. Environ. Qual. 38:1511–1517. doi:10.2134/jeq2008.0378
  • Watts, D.B., Dick, W.B. 2014. Sustainable Uses of FGD Gypsum in Agricultural Systems: Introduction. Journal of Environmental Quality. 43:246–252 (2014) doi:10.2134/jeq2013.09.0357
  • White, W.B. 1988. Geomorphology and Hydrology of Karst Terrains.Oxford University Press, Oxford. 464 pp.
Konular
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Gülay KARAHAN
E-posta: gulaykarahan@karatekin.edu.tr
Kurum: Çankırı Karatekin Üniversitesi, Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Çankırı
Ülke: Turkey


Yazar: Sabit ERŞAHİN
E-posta: acapsu@sabitersahin.com
Kurum: Çankırı Karatekin Üniversitesi, Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği Bölümü, Çankırı
Ülke: Turkey


Bibtex @derleme { ajfr283265, journal = {Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi}, issn = {1309-856X}, address = {Çankırı Karatekin Üniversitesi}, year = {2016}, volume = {2}, pages = {45 - 53}, doi = {}, title = {Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı}, language = {tr}, key = {cite}, author = {ERŞAHİN, Sabit and KARAHAN, Gülay} } @derleme { ajfr283265, journal = {Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi}, issn = {1309-856X}, address = {Çankırı Karatekin Üniversitesi}, year = {2016}, volume = {2}, pages = {45 - 53}, doi = {}, title = {Gypsum: Properties, environmental behavior and Its use as Soil Remeditation Matter}, language = {en}, key = {cite}, author = {ERŞAHİN, Sabit and KARAHAN, Gülay} }
APA KARAHAN, G , ERŞAHİN, S . (2016). Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 2 (1-2), 45-53. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/ajfr/issue/26952/283265
MLA KARAHAN, G , ERŞAHİN, S . "Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı". Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi 2 (2016): 45-53 <http://dergipark.gov.tr/ajfr/issue/26952/283265>
Chicago KARAHAN, G , ERŞAHİN, S . "Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı". Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi 2 (2016): 45-53
RIS TY - JOUR T1 - Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı AU - Gülay KARAHAN , Sabit ERŞAHİN Y1 - 2016 PY - 2016 N1 - DO - T2 - Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 45 EP - 53 VL - 2 IS - 1-2 SN - 1309-856X- M3 - UR - Y2 - 2016 ER -
EndNote %0 Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı %A Gülay KARAHAN , Sabit ERŞAHİN %T Jips: Özellikleri, Çevresel Davranışları ve Toprak Islah Maddesi Olarak Kullanımı %D 2016 %J Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi %P 1309-856X- %V 2 %N 1-2 %R %U