Cilt 15, Sayı 1, Sayfalar 75 - 83 2017-04-15

Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri
Some Properties of Honey and Other Bee Products and Their Effects on Human Health

Ceren Mutlu [1] , Mustafa Erbaş [2] , Sultan Arslan Tontul [3]

164 632

Bal, bitkilerin çiçeklerinden veya diğer canlı kısımlarından salgılanan nektarın ve bitki üzerinde yaşayan bazı böceklerin, bitkilerin canlı kısımlarından yararlanarak salgıladığı maddelerin, bal arıları (Apis mellifera) tarafından toplanması, bileşimlerinin değiştirilip petek gözlerine depo edilmesi ve olgunlaşması sonucunda üretilen doğal bir fonksiyonel gıdadır. Balın kimyasal bileşimi coğrafi ve botanik çeşitliliğine göre değişiklik göstermekle birlikte temel olarak yaklaşık; %82 karbonhidrat, %17 su, %0.7 mineral madde, %0.3 protein ve vitamin, organik asit, fenolik bileşikler ve serbest aminoasit gibi makro ve mikro bileşenlerden oluşmaktadır. Bu bileşenler sayesinde bal antimikrobiyal ve antioksidan özelliklere sahip olup, hem sindirim sistemine hem de kanser ile tümör hücrelerinin bertaraf edilmesi üzerine olumlu etkileri bulunmaktadır. Bal dışında arıcılık faaliyetleri ile üretilen; propolis, arı sütü, arı zehri, polen ve balmumu gibi ürünler de bulunmakta olup bu ürünlerin de beslenme ve sağlık açısından önemli faydaları bulunmaktadır. Bu derlemede bal ve diğer arı ürünlerinin bazı özellikleri ve sağlık üzerine etkileri, balda yapılan sahtecilik ve tespit yöntemlerine ait bilgilerin derlenmesi amaçlanmıştır.

Honey is a natural functional food of honey bees (Apis mellifera) produced by collecting nectar secreted from flowers and other living parts of plants and from insects living on the plants and these secreted liquids are stored in honeycomb after bees change their compositions. Chemical composition of honey may change depending on their geographical and botanical diversity. It contains macro and micro compounds such as 82% carbohydrate, 17% water, 0.7% mineral, 0.3% protein and vitamin, organic acids, phenolic compounds and free amino acids. With these compounds, honey has antimicrobial and antioxidant properties, and it has beneficial effects on both gastrointestinal system and elimination of carcinogenic and tumor cells. Additionally, propolis, royal jelly, bee venom, beeswax and pollen are produced as a result of beekeeping activities and these products may also have health beneficial effects. In this study, health beneficial effects of honey and some bee products, honey adulteration and methods of its determination are reviewed.

  • [1] Karadal, F., Yıldırım, Y., 2012. Balın kalite nitelikleri, beslenme ve sağlık açısından önemi. Erciyes Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi 9(3): 197-209.
  • [2] Anonim, 2010. TSE 3036 Bal Standardı. 19 Ocak 2010 Kabul Tarihli Bal Standardı, Ankara.
  • [3] Nisbet, C., Güler, A., Yarım G.F., Cenesiz, S., Ardalı, Y., 2013. Çevre ve flora kaynaklarının arı ürünlerinin mineral madde içerikleri ile ilişkisi. Turkish Journal of Biochemistry/Türk Biyokimya Dergisi, 38(4): 494-498.
  • [4] Karabagias, I.K., Badeka, A.V., Kontakos, S., Karabournioti, S., Kontominas, M.G., 2014. Botanical discrimination of Greek unifloral honeys with physico-chemical and chemometric analyses. Food Chemistry 165: 181-190.
  • [5] Sunay, A.E., Samancı, T., 2008. Arı ürünleri üretimi. BAL-DER Arı Ürünleri ile Sağlıklı Yaşam Platformu Derneği.
  • [6] Anonim, 2012. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (2012/58). Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, 27 Temmuz 2012 Tarih ve 28366 Sayılı Resmi Gazete, Ankara.
  • [7] Köksel, H., 2007. Karbonhidratlar. Gıda Kimyası, Editör İ. Saldamlı, Hacettepe Üniversitesi Yayınları 3. Baskı, Ankara, 72-77s.
  • [8] Gomes, S., Dias, L.G., Moreira, L.L., Rodrigues, P., Estevinho, L., 2010. Physicochemical, microbiological and antimicrobial properties of commercial honeys from Portugal. Food and Chemical Toxicology 48(2): 544-548.
  • [9] Kahraman, T., Buyukunal, S.K., Vural, A., Altunatmaz, S.S., 2010. Physico-chemical properties in honey from different regions of Turkey. Food Chemistr 123(1): 41-44.
  • [10] Özmen, N., Alkın, E., 2006. Balın antimikrobiyel özellikleri ve insan sağlığı üzerine etkileri. Uludağ Arıcılık Dergisi 2006(4): 155-160.
  • [11] Spilioti, E., Jaakkola, M., Tolonen, T., Lipponen, M., Virtanen, V., Chinou, I., Kassi, E., Karabournioti, S., Moutsatsou, P., 2014. Phenolic acid composition, antiatherogenic and anticancer potential of honeys derived from various regions in Greece. PloS One 9(4): e94860.
  • [12] Islam, A., Khalil, I., Islam, N., Moniruzzaman, M., Mottalib, A., Sulaiman, S.A., Gan, S.H., 2012. Physicochemical and antioxidant properties of Bangladeshi honeys stored for more than one year. BMC Complementary and Alternative Medicine 12(1): 177.
  • [13] Moniruzzaman, M., Rodríguez, I., Ramil, M., Cela, R., Sulaiman, S., Gan, S., 2014. Assessment of gas chromatography time-of-flight accurate mass spectrometry for identification of volatile and semi-volatile compounds in honey. Talant, 129: 505-515.
  • [14] Chua, L.S., Rahaman, N.L.A., Adnan, N.A., Tijh, T., Tan, E., 2013. Antioxidant activity of three honey samples in relation with their biochemical components. Journal of Analytical Methods in Chemistry http://dx.doi.org/10.1155/2013/313798.
  • [15] Escuredo, O., Silva, L.R., Valentão, P., Seijo, M.C., Andrade, P.B., 2012. Assessing Rubus honey value: Pollen and phenolic compounds content and antibacterial capacity. Food Chemistry 130(3): 671-678.
  • [16] Nombré, I., Schweitzer, P., Boussim, J.I., Rasolodimby, J.M., 2010. Impacts of storage conditions on physicochemical characteristics of honey samples from Burkina Faso. African Journal of Food Science 4(7): 458-463.
  • [17] Stephens, J., Greenwood, D., Fearnley, L., Bong, J., Schlothauer, R., Loomes, K., 2015. Honey production and compositional parameters. Processing and Impact on Active Components in Food 675-680.
  • [18] Sak-Bosnar, M., Sakač, N., 2012. Direct potentiometric determination of diastase activity in honey. Food Chemistry 135(2): 827-831.
  • [19] Oroian, M., 2013. Measurement, prediction and correlation of density, viscosity, surface tension and ultrasonic velocity of different honey types at different temperatures. Journal of Food Engineering 119(1): 167-172.
  • [20] Yanniotis, S,, Skaltsi, S., Karaburnioti, S., 2006. Effect of moisture content on the viscosity of honey at different temperatures. Journal of Food Engineering 72(4): 372-377.
  • [21] Özcan, M.M., Ölmez, Ç., 2014. Some qualitative properties of different monofloral honeys. Food Chemistry 163: 212-218.
  • [22] Batu, A., Küçük, E., Çimen, M., 2013. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Bölgeleri çiçek ballarının fizikokimyasal ve biyokimyasal değerlerinin belirlenmesi. Electronic Journal of Food Technologies 8(1): 52-62.
  • [23] Bilgen-Çınar, S., 2010. Türk çam balının analitik özellikleri. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı Doktora, Türkiye. 81 ss.
  • [24] Chua, L.S., Abdul-Rahaman, N.L., Sarmidi, M.R., Aziz, R., 2012. Multi-elemental composition and physical properties of honey samples from Malaysia. Food Chemistry 135(3): 880-887.
  • [25] Belay, A., Solomon, W., Bultossa, G., Adgaba, N., Melaku, S., 2015. Botanical origin, colour, granulation and sensory properties of the Harenna forest honey, Bale, Ethiopia. Food Chemistry 167: 213-219.
  • [26] Juan-Borrás, M., Domenech, E., Hellebrandova, M., Escriche, I., 2014. Effect of country origin on physicochemical, sugar and volatile composition of acacia, sunflower and tilia honeys. Food Research International 60: 86-94.
  • [27] Can, Z., Yildiz, O., Sahin, H., Turumtay, E.A., Silici, S., Kolayli, S., 2015. An investigation of Turkish honeys: Their physico-chemical properties, antioxidant capacities and phenolic profiles. Food Chemistry 180:133-141.
  • [28] Tornuk, F., Karaman, S., Ozturk, I., Toker, O.S., Tastemur, B., Sagdic, O., Dogan, M., Kayacier, A., 2013. Quality characterization of artisanal and retail Turkish blossom honeys: Determination of physicochemical, microbiological, bioactive properties and aroma profile. Industrial Crops and Products 46:124-131.
  • [29] Isla, M.I., Craig, A., Ordoñez, R., Zampin, C., Sayago, J., Bedascarrasbure, E., Alvarez, A., Salomón, V., Maldonado, L., 2011. Physico chemical and bioactive properties of honeys from Northwestern Argentina. LWT-Food Science and Technology 44(9): 1922-1930.
  • [30] Khalil, M.I., Moniruzzaman, M., Boukraâ, L., Benhanifia, M., Islam, M.A., Islam, M.N,, Sulaiman, S.A., Gan, S.H., 2012. Physicochemical and antioxidant properties of Algerian honey. Molecules 17(9): 11199-11215.
  • [31] Alzahrani, H.A., Alsabehi, R., Boukraâ, L., Abdellah, F., Bellik, Y., Bakhotmah, B.A., 2012. Antibacterial and antioxidant potency of floral honeys from different botanical and geographical origins. Molecules, 17(9): 10540-10549.
  • [32] Begum, S.B., Roobia, R.R., Karthikeyan, M., Murugappan, R., 2015. Validation of nutraceutical properties of honey and probiotic potential of its innate microflora. LWT-Food Science and Technology 60(2): 743-750.
  • [33] Linkon, M., Prodhan, U.K., Elahi, T., Talukdar, J., Alim, M.A., Hakim, M.A., 2015. Comparative analysis of the physico-chemical and antioxidant properties of honey available in Tangail, Bangladesh. Universal Journal of Food and Nutrition Science 3(1): 19-22.
  • [34] Escuredo, O., Dobre, I., Fernández-González, M., Seijo, M.C., 2014. Contribution of botanical origin and sugar composition of honeys on the crystallization phenomenon. Food Chemistry 149:84-90.
  • [35] Shafiq, H., Iftikhar, F., Ahmad, A., Kaleem, M., Sair, A.T., 2012. Effect of crystallization on the water activity of honey. International Journal Of Food And Nutritional Sciences 3(3): 1-6.
  • [36] Kabbani, D., Sepulcre, F., Wedekind, J., 2011. Ultrasound-assisted liquefaction of rosemary honey: Influence on rheology and crystal content. Journal of Food Engineering 107(2): 173-178.
  • [37] Aksoy, Z., Dığrak, M., 2006. Bingöl yöresinde toplanan bal ve propolisin antimikrobiyal etkisi üzerinde in vitro araştırmalar. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi 18(4): 471-478.
  • [38] Isidorov, V., Bagan, R., Bakier, S., Swiecicka, I., 2015. Chemical composition and antimicrobial activity of Polish herbhoneys. Food Chemistry 171: 84-88.
  • [39] Ajibola, A., Chamunorwa, J.P., Erlwanger, K.H., 2012. Nutraceutical values of natural honey and its contribution to human health and wealth. Nutrition and Metabolism 9(61): 1-13.
  • [40] Marshall, S., Gu, L., Schneider, K.R., 2015. Health benefits and medicinal value of honey. Ifas Extension, University of Florida.
  • [41] Manyi-Loh, C.E., Clarke, A.M., Ndip, R.N., 2011. An overview of honey: therapeutic properties and contribution in nutrition and human health. African Journal of Microbiology Research 5(8): 844-852.
  • [42] Zanini, S., Marzotto, M., Giovinazzo, F., Bassi, C., Bellavite, P., 2014. Effects of dietary components on cancer of the digestive system. Critical Reviews in Food Science and Nutrition 55(13): 1870-1885.
  • [43] Erejuwa, O.O., Sulaiman, S.A., Wahab, M.S.A., 2014. Effects of honey and its mechanisms of action on the development and progression of cancer. Molecules 19(2): 2497-2522.
  • [44] Othman, N.H., 2012. Honey and cancer: sustainable inverse relationship particularly for developing nations-a review. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine http://dx.doi.org/10.1155/2012/410406.
  • [45] Abdel-Latif, M.M., 2015. Chemoprevention of gastrointestinal cancers by natural honey. World Journal Pharmacology 4(1): 160-167.
  • [46] Ayda, B., 2003. Deli bal zehirlenmesi. Yoğun Bakım Dergisi, 3(1): 33-36.
  • [47] Kurtoglu, A.B., Yavuz, R., Evrendilek, G.A., 2014. Characterisation and fate of grayanatoxins in mad honey produced from Rhododendron ponticum nectar. Food Chemistry 161: 47-52.
  • [48] Başoğlu, F.N., Sorkun, K., Löker, M., Doğan, C., Wetherilt, H., 1996. Saf ve sahte balların ayırt edilmesinde fiziksel, kimyasal ve palinolojik kriterlerin saptanması. Gıda Dergisi 21(2): 67-73.
  • [49] Tunca, R.İ., Taşkın, A., Karadavut, U., 2015. Determination of bee products consumption habits and awareness level in some provinces in Turkey. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology 3(7): 556-561.
  • [50] Teles, F., da Silva, T.M., da Cruz-Júnior, F.P., Honorato, V.H., de Oliveira-Costa, H., Barbosa, A.P.F., de Oliveira, S.G., Porfírio, Z., Libório, A.B., Borges, R.L., 2015. Brazilian red propolis attenuates hypertension and renal damage in 5/6 renal ablation model. PloS One 10(1), 10.1371/journal.pone.0116535.
  • [51] Choudhari, M.K., Haghniaz, R., Rajwade, J.M., Paknikar K.M., 2013. Anticancer activity of Indian stingless bee propolis: an in vitro study. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine http://dx.doi.org/10.1155/2012/410406.
  • [52] Oršolić, N., 2012. Bee venom in cancer therapy. Cancer and Metastasis Reviews 31(1-2): 173-194.
  • [53] Zong, Q.S., Wu, J.Y., 2014. A new approach to the synthesis of royal jelly acid. Chemistry of Natural Compounds 50(3): 399-401.
  • [54] Ramadan, M.F., Al-Ghamdi, A., 2012. Bioactive compounds and health-promoting properties of royal jelly: A review. Journal of Functional Foods 4(1): 39-52.
  • [55] Bogdanov, S., 2012. Bee venom: Composition, health, medicine: A review. Peptides 44: 18-22.
  • [56] Jo, M., Park, M.H., Kollipara, P.S., An, B.J., Song, H.S., Han, S.B., Kim, J.H., Song, M.J., Hong, J.T., 2012. Anti-cancer effect of bee venom toxin and melittin in ovarian cancer cells through induction of death receptors and inhibition of JAK2/STAT3 pathway. Toxicology and Applied Pharmacology 258(1): 72-81.
  • [57] Park, M.H., Choi, M.S., Kwak, D.H., Oh, K.W., Yoon, D.Y., Han, S.B., Song, H.S., Song, M.J., Hong, J.T., 2011. Anti‐cancer effect of bee venom in prostate cancer cells through activation of caspase pathway via inactivation of NF‐κB. The Prostate 71(8): 801-812.
  • [58] Bakoğlu, A., Kutlu, M.A., Bengü, A.Ş., 2014. Bingöl ilinde arıların yoğun olarak konakladıkları alanlarda üretilen ballarda bulunan polenlerin tespiti. Türk Tarım ve Doğa Bilmileri Dergisi 1(3): 348-353.
  • [59] Erdoğan, Y., Dodoloğlu, A., 2005. Balarısı (Apis mellifera L.) kolonilerin yaşamında polenin önemi. Uludağ Arıcılık Dergisi 2005(2): 79-84.
  • [60] Karataş, F., Şerbetçi, Z., 2008. Arı polenlerindeki adrenalin ve noradrenalin miktarlarının HPLC ile belirlenmesi. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi 20(3): 419-422.
  • [61] Di Pasquale, G., Salignon, M., Le Conte, Y., Belzunces, L.P., Decourtye, A., Kretzschmar, A., Suchail, S., Brunet, J-L., Alaux, C., 2013. Influence of pollen nutrition on honey bee health: do pollen quality and diversity matter. PloS One 8(8): e72016.
  • [62] Schmidt, J.O., 1997. Chemical composition and application: Bee Products: Properties, Applications, and Apitherapy, Edited by Mizrahi, A., Lensky, Y., Springer Science & Business Media 15-27 p.
Konular
Dergi Bölümü Derleme Makaleler
Yazarlar

Yazar: Ceren Mutlu
E-posta: erbas@akdeniz.edu.tr

Yazar: Mustafa Erbaş
E-posta: erbas@akdeniz.edu.tr

Yazar: Sultan Arslan Tontul
E-posta: sarslan@firat.edu.tr

Bibtex @derleme { akademik-gida306074, journal = {Akademik Gıda}, issn = {1304-7582}, address = {Sidas Medya Ajans Tanıtım Danışmanlık Ltd. Şti.}, year = {2017}, volume = {15}, pages = {75 - 83}, doi = {10.24323/akademik-gida.306074}, title = {Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri}, language = {tr}, key = {cite}, author = {Arslan Tontul, Sultan and Erbaş, Mustafa and Mutlu, Ceren} } @derleme { akademik-gida306074, journal = {Akademik Gıda}, issn = {1304-7582}, address = {Sidas Medya Ajans Tanıtım Danışmanlık Ltd. Şti.}, year = {2017}, volume = {15}, pages = {75 - 83}, doi = {10.24323/akademik-gida.306074}, title = {Some Properties of Honey and Other Bee Products and Their Effects on Human Health}, language = {en}, key = {cite}, author = {Arslan Tontul, Sultan and Erbaş, Mustafa and Mutlu, Ceren} }
APA Mutlu, C , Erbaş, M , Arslan Tontul, S . (2017). Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri. Akademik Gıda, 15 (1), 75-83. DOI: 10.24323/akademik-gida.306074
MLA Mutlu, C , Erbaş, M , Arslan Tontul, S . "Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri". Akademik Gıda 15 (2017): 75-83 <http://dergipark.gov.tr/akademik-gida/issue/28716/306074>
Chicago Mutlu, C , Erbaş, M , Arslan Tontul, S . "Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri". Akademik Gıda 15 (2017): 75-83
RIS TY - JOUR T1 - Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri AU - Ceren Mutlu , Mustafa Erbaş , Sultan Arslan Tontul Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.24323/akademik-gida.306074 DO - 10.24323/akademik-gida.306074 T2 - Akademik Gıda JF - Journal JO - JOR SP - 75 EP - 83 VL - 15 IS - 1 SN - 1304-7582-2148-015X M3 - doi: 10.24323/akademik-gida.306074 UR - http://dx.doi.org/10.24323/akademik-gida.306074 Y2 - 2016 ER -
EndNote %0 Akademik Gıda Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri %A Ceren Mutlu , Mustafa Erbaş , Sultan Arslan Tontul %T Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri %D 2017 %J Akademik Gıda %P 1304-7582-2148-015X %V 15 %N 1 %R doi: 10.24323/akademik-gida.306074 %U 10.24323/akademik-gida.306074