Yıl 2018, Cilt 13, Sayı 1, Sayfalar 91 - 124 2018-04-30

TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Reflections on the Social Impacts of, and Factors Leadıng to, the Coup Attempt of July 15th in Turkey

Fahri Çakı [1]

176 623

Darbeler son yüzyılın en önemli sosyal/siyasal fenomenlerinden birisidir. Bazı sosyal bilimciler az-gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde darbelerin “değişim ve ilerleme işaretleri olduğunu” ve “modernleştirici” rolleri bulunduğunu ileri sürseler de bunların aksine birçok sosyal bilimci haklı olarak askeri darbe liderlerinin ekonomik ve politik becerilerinin sınırlılığına, şiddet kullanımlarına, insan hakları ihlallerine, ülke refahını geliştirmedeki ve üretimi arttırmadaki yetersizliklerine vurgu yapar. Türkiye birçok darbe deneyimi olan bir ülkedir. Ancak öncekilerden farklı olarak Türkiye, 15 Temmuz 2016’da ilk kez bir “dini cemaat” tarafından ve onun adına girişilen bir darbe teşebbüsüne tanık olmuştur. Bu, birçok yönden kendine özgü ve derin etkileri olan bir deneyimdir. Bu deneyimin anlamını ve sosyal boyutlarını anlama çabası içinde bu makalede üç amaç güdülmektedir: a) 15 Temmuz gecesinin (ilk gece) nasıl bir öneme haiz olduğunu tartışmak, b) bu darbe girişimi deneyiminin toplumumuz üzerindeki etkilerini belirlemek, c) toplumumuzu bu deneyime sürükleyen toplumsal dinamiklerin tartışmasını yapmak. Bu amaçlar doğrultusunda yararlanılan veriler, öncelikle herkes gibi yazarın de bizzat şahidi olduğu veya medyadan takip ettiği olaylara ilişkin arşiv bilgileridir. İlaveten, konuyla ilgili mevcut literatür birikiminden elde edilen ikincil verilerden kritik bir gözle yararlanılmaya çalışılmıştır. Makalede ilk gecenin önemini ortaya koyan 5 hususu belirttikten sonra bu darbe girişiminin toplum üzerindeki en önemli etkisi olarak görülen bireylerarası güven kaybının karmaşık boyutlarını irdelemeye çalışmaktadır. Son olarak, bu darbe girişiminin arkasındaki FETÖ örgütünün doğası ve toplumsal dinamiklerine ilişkin mevcut argümanların güçlü ve zayıf yanları tartışılmakta ve sosyal sınıfsal analize ve beleşçilik kültürüne vurgu yapan argüman sunulmaktadır. Bu inceleme ve tartışmalar sonrasında 15 Temmuz darbe girişiminin arkasındaki terör örgütüyle etkili mücadele kadar toplumdaki beleşçilik kültürüyle de mücadelenin zorunlu olduğu sonucuna varılmakta ve bu mücadeleye ilişkin öneriler sunulmaktadır.

Military coups are one of the most important social/political phenomenon of the last century. While some social scientists claim that military coups in underdeveloped and developing countries are “signs of change and progress” and they have “modernizing roles,” many others rightly object against such claims and, instead, highlight the limits of economic and political skills of coup leaders, their use of violence, their tendency to violate human rights, and their incompetence in increasing the welfare of their country and in increasing production of goods and services. Turkey is a country with many experiences of military coups. But for the first time in its republican history, Turkey witnessed, in July 15th 2016, a coup attempt organized by a religious community. From many aspects, this is a sui generis experience with deep influences.  In an effort to understand the meaning and social aspects of this experience, I have three main aims in this paper: a) discussing the significance of the first night of this coup attempt, b) stressing some dimensions of this experience in terms of its impacts on the society, c) discussing social dynamics of the organization behind this coup attempt. The data I will use for the purpose of these three aims come, firstly, from archives of events that I witnessed, like everybody else, or from the media. Additionally, they come from secondary data gathered from the existing literature which I tried to use critically. Throughout the paper, after emphasizing five major points regarding the significance of the first night, I explore complex dimensions of interpersonal trust reduce which I see as the most important impact of the coup attempt on the society. Finally, I critically look at and evaluate strengths and weaknesses of some arguments about the nature and features of the organization (FETÖ) behind this coup attempt and then I propose my own arguments which are based on a class analysis and culture of free-riders. I conclude that fighting against the culture of free riders is not less important than fighting against all terror organizations like the one behind the July 15th Coup Attempt. I suggest three main measures in this regard.

  • Akfırat, Adnan (1999), “ABD Emperyalizminin Bir Aleti Olarak Fethullah Gülen Örgütü”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 340-360.
  • Akıncı, Abdulvahap (2013), “Türkiye’de Askeri Vesayetin Tesisi ve Demokratikleşmeye Olan Etkisi” Akademik İncelemeler Dergisi, Cilt: 8, Sayı:1,Ss. 93-123.
  • Alkan, Haluk (2016), “15 Temmuz’u Anlamak: Parametreler ve Sonuçlar” Bilig, Sayı 78, Ss. 253-272
  • Aras, Bülent (2017), “15 Temmuz Sonrası Türkiye’de Devlet, Kurumlar ve Reform” İstanbul Politikalar Merkezi. ISBN: 978-605-9178-82-2.
  • Arcayürek, Cüneyt (1999), “Amerikancı Askeri Darbeler ve İrticanın Beslenmesi”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 87-92.
  • Bayhan, Vehbi (2015), “Türkiye’de Gençlik Sosyolojisi Çalışmaları” Sosyoloji Konferansları No: 52 (2015-2) / 355-390.
  • Berberoğlu, Enis (1999), “Petro-Dolarlar ve İslami Bankacılık”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 122-129.
  • Bermeo, Nancy (ed), (1992), Liberalization and Democratization: Change in the Soviet Union and Eastern Europe, Baltimore: Johns Hopkins University Press.
  • Bulut, Faik (1999), “Örgütün Ekonomik Kaynakları”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss 361-385.
  • Çakı, Fahri (2001), New Social Classes and Movements in the Context of Politico-economic Development in Contemporary Turkey. Ph.D. Dissertation, Temple University,
  • Çilliler, Yavuz (2017),“15July Attempt in the Light of Civil-Military Relations Theory and Former Military Interventions in Turkey” İGU Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (1). Ss. 1-17.
  • Değer, Emin (1999), “Fethullah Gülen’in Derin Misyonu”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 418-443.
  • Diyanet İşleri Başkanlığı: https://www.diyanet.gov.tr/tr/icerik/kutlu-dogum-haftasi-temasi-%E2%80%98hz-peygamber-ve-guven-toplumu%E2%80%99/39637
  • Durkheim, E. (1951), Suicide: A Study in Sociology. (J. Spaulding, & G. Simpson, Trans.) New York: The Free Press.
  • ----------------- (1960), The Division of Labor in Society. (G. Simpson, Trans.) New York: The Free Press.
  • Esteban Ortiz-Ospina and Max Roser (2016), “Trust”. Published online at OurWorldInData.org. Retrieved from: https://ourworldindata.org/trust [Online Resource]
  • Finer, Samuel (1962), The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics, London: Pall Mall.
  • Fukuyama, F. (1995), Trust: The Social Virtues and the Creation of Prosperity, New York, NY: The Free Press.
  • Gaub, Florence (2016), Military Coups: a very Short Introduction. European Union Institute for Security Studies (EUISS). (doi:10.2815/730006).
  • Gokcek, Mustafa (2006), “Fethullah Gülen and Sufism: A Historical Perspective.” In Muslim Citizens of the Globalized World: Contributions of the Gülen Movement. Eds. Robert Hunt and Yuksel Aslandogan. NJ: The Light,
  • Gulay, Erol (2007), “The Gülen Phenomenon: A Neo-Sufi Challenge to Turkey’s Rival Elite?” Critique: Critical Middle Eastern Studies, 16/1 (Spring 2007): 37–61.
  • Haklı, Salih Zeki (2016), “15 Temmuz Darbe Girişimini Bürokratik Cemaatçilik Üzerinden Anlamak” Liberal Düşünce Dergisi, Yıl: 21, Sayı: 84, Güz 2016, ss. 19-33.
  • Heper, Metin (2006). Türkiye’de Devlet Geleneği. Çev. M. Soyarık. Doğu Batı Yay.
  • Huntington, Samuel (1962), Changing Patterns of Military Politics, Free Press of Glencoe.
  • ------------------------- (1962), “Patterns of Violence in World Politics,” Samuel Huntington (ed.) Changing Patterns of Military Politics, New York: Glencoe,
  • Işıklı, Alpaslan (1999), “Said-i Nursi’den Fethullah Gülen’e ‘Ilımlı İslam’”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 396-417.
  • İlsever, Ferit (1999), “28 Şubat, Batı Destekli İrticaya karşı İsyandır”, Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 538-542.
  • Janowitz, Morris (1964), The Military in the Political Development of New Nations, Chicago: University of Chicago Press.
  • Kaplan, Yusuf (2016), “Uyarıyorum: 15 Temmuz’un 2. Ve 3. Dalgaları geliyor…” Yeni Şafak, 05/09/2016.
  • Karagül, İbrahim (2017), “Çokuluslu işgal”in ilk aşaması FETÖ: Peki ikinci dalganın hainleri kimler?” Yeni Şafak, 2/08/2017.
  • Kim, Heon Choul (2008), The Nature and Role of Sufism in Contemporary Islam: A Case Study of the Life, Thought and Teachings of Fethullah Gülen. Doktorate Dissertation, Temple University.
  • Lucham, A.R. (1961), “A Comparative Typology of Civil-Military Relations”, Government and Opposition, Vol.6.
  • McLeod, Carolyn, (2015), "Trust", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2015 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = https://plato.stanford.edu/archives/fall2015/entries/trust/.
  • Merriem Webster Dictionary. https://www.merriam-webster.com/thesaurus/free%20rider
  • Michel, Thomas (2005), “Turkish Islam in Dialogue with Modern Society: the Neo-Sufi Spirituality of the Gülen Movement.” In Islam and Enlightenment: New Issues. Ed. Erik Borgman and Pim Valkenberg. London: SCM Press, 2005: 71-80.
  • Olson, Mancur. 1965. The logic of collective action; public goods and the theory of groups. Cambridge, Mass: Harvard University Press.
  • Perinçek, Doğu (1999), “Yeni Dünya Düzeni ve İrtica” Batı ve İrtica, Kaynak Yay. İstanbul. Ss. 38-48.
  • Przeworski, Adam (1991), Democracy and the Market: Political and Economic Reforms in Eastern Europe and Latin America, Cambridge: Cambridge University Press,
  • Putnam, R.D. (1993), Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy, Princeton: Princeton University Press.
  • Pye, Lucian (1962), “Armies in the Process of Modernization” John J. Johnson (ed.) The Role of the Military in Undeveleoped Countries. Princeton.
  • Sarıtoprak, Zeki (2003), “Fethullah Gülen: A Sufi in His Own Way,” in Turkish Islam and the Secular State: The Gülen Movement. Eds. Yavuz, M. Hakan and John L. Esposito. N.Y.; Syracuse University Press, Ss.156-169.
  • Sosis, Richard (2005), “Does Religion Promote Trust? The Role of Signaling, Reputation, and Punishment” Interdisciplinary Journal of Research on Religion, Volume 1. Ss.1-30.
  • Star Gazetesi, 23.05.2017.
  • TDK:http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bilimsanat&arama=kelime&guid=TDK.GTS.597bdab0582087.63431452
  • TGRT Haber, 26.07.2017
  • Varol, Ozan O. (2012), “Democratic Coup d’État”, Harvard International Law Journal / Vol. 53. Ss. 292-356.
  • Yeni Akit, http://www.yeniakit.com.tr/haber/gencler-15-temmuzda-vatanina-sahip-cikti-248531.html 22/12/2016.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Yayımlanma Tarihi Nisan
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Fahri Çakı
Kurum: BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { akademikincelemeler335297, journal = {Akademik İncelemeler Dergisi (AID)}, issn = {}, eissn = {2602-3016}, address = {Sakarya Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {13}, pages = {91 - 124}, doi = {10.17550/akademikincelemeler.335297}, title = {TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER}, key = {cite}, author = {Çakı, Fahri} }
APA Çakı, F . (2018). TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER. Akademik İncelemeler Dergisi (AID), 13 (1), 91-124. DOI: 10.17550/akademikincelemeler.335297
MLA Çakı, F . "TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER". Akademik İncelemeler Dergisi (AID) 13 (2018): 91-124 <http://dergipark.gov.tr/akademikincelemeler/issue/36801/335297>
Chicago Çakı, F . "TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER". Akademik İncelemeler Dergisi (AID) 13 (2018): 91-124
RIS TY - JOUR T1 - TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER AU - Fahri Çakı Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.17550/akademikincelemeler.335297 DO - 10.17550/akademikincelemeler.335297 T2 - Akademik İncelemeler Dergisi (AID) JF - Journal JO - JOR SP - 91 EP - 124 VL - 13 IS - 1 SN - -2602-3016 M3 - doi: 10.17550/akademikincelemeler.335297 UR - http://dx.doi.org/10.17550/akademikincelemeler.335297 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Akademik İncelemeler Dergisi (AID) TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER %A Fahri Çakı %T TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER %D 2018 %J Akademik İncelemeler Dergisi (AID) %P -2602-3016 %V 13 %N 1 %R doi: 10.17550/akademikincelemeler.335297 %U 10.17550/akademikincelemeler.335297
ISNAD Çakı, Fahri . "TÜRKİYE’DE 15 TEMMUZ’UN TOPLUMSAL ETKİLERİ VE ONA YOL AÇAN FAKTÖRLER ÜZERİNE DÜŞÜNCELER". Akademik İncelemeler Dergisi (AID) 13 / 1 (Nisan 2018): 91-124. http://dx.doi.org/10.17550/akademikincelemeler.335297