Yıl 2017, Cilt 19, Sayı 2, Sayfalar 67 - 89 2017-12-31

Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü

Ahmet KARAMAN [1]

87 206

Türkiye (Oğuz) Türkleri ve Uygurlar birbirlerinden çok uzak coğrafyalarda yaşayan iki farklı Türk toplumudur. Coğrafya olarak birbirine uzak yerlerde yaşayan bu iki Türk toplumu dil, din, kültür olarak pek çok ortak ögeye sahiptir. Türkçenin Oğuz grubuna ait Türkiye Türkçesi ile Karluk grubuna ait Uygur Türkçesi ortak kültürel değerleri taşıma konusunda şaşırtıcı derecede benzerlik gösterirler. Her iki toplum doğum, ölüm, düğün, yeme içme, el sanatları, aile ilişkileri, itikatlar gibi pek çok konuda ortak değerlere sahiptir. Ortak kültürel değerler arasında Uygur meşrepleri ile Sandıklı Yâren meclisleri de yer almaktadır.

Afyonkarahisar’ın Sandıklı ilçesinde sürdürülen yâren geleneği meşreplerle pek çok yönden ortak özellikler taşımaktadır. Toplumda gençleri eğitmek, onların edepli ve ahlaklı bireyler olarak yetiştirmek yâren kültürünün önemli prensiplerindendir. Yâren meclislerinde de Uygur meşreplerine benzer oyunlar oynanmaktadır. Taklitler, tekerlemeler, eğlence amaçlı cezalar iki kültür arasındaki ortak yönlerdir.

Uygur meşrepleriyle yâren geleneği karşılaştırıldığında toplumda düzeni sağlayan, halk edebiyatının devamını ve sosyal dayanışmayı sağlayan kültürel ögeler oldukları görülecektir. 

Uygur, Meşrep, Sandıklı
  • Abliz, H. 2009. Meşrep Oyunliri Heqqide Omumiy Bayan. T. Davamet, A. Ebey, E. İmin, (Ed.), Cuñgo Uyġur Meşrepliri (791-822). Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.
  • Absarılıoğlu, A. 2012. Dünya Kültür Mirasımız Yâran, Çankırı Valiliği Kültür Yayınları.
  • Davamet, Tömür, 2009. “Kiriş Söz”, T. Davamet, A. Ebey, E. İmin, (Ed.), Cuñgo Uyġur Meşrepliri (1-14). Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.
  • Ercilasun, A. Bican ve Akkoyunlu, Z. 2014. Dîvânu Lugâti’t-Türk, Ankara: TDK Yayınları.
  • Ekici, M. 2016. Unesco- Soküm Sözleşmesi ve Geleneksel Sohbet Toplantıları. Anadolu Sohbet Gelenekleri ve Yaren Sempozyumu Bildirileri, Çankırı: Çankırı Karatekin Üniversitesi Yaran Kültürü Uygulama ve Araştırma Merkezi Çankırı Karatekin Üniversitesi Yayınları,121-127.
  • Gömeç, S. 1999. Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Muhpul, Y. 2009. Uyġur Naxşa-Ussul Sen’itiniñ Böşüki-Meşrep, T. Davamet, A. Ebey, E. İmin, (Ed.), Cuñgo Uyġur Meşrepliri (751-779). Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.
  • Öger, A. 2014. Uygur Kök Meşrebi Üzerine Bir Değerlendirme. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, Sayı:4, 71-88.
  • Rahman, A., Hemdulla, R. ve Huştar, Ş. 1996. Uyġur Örp-Adetliri, Ürümçi: Şincañ Yaşlar Ösmürler Neşriyati.
  • Sincon, D. 1997. Uyġurçe-İngilizçe Luġet, Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.
  • Sümer, F. 1999. Oğuzlar, 5. baskı. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
  • Şahniyaz, M. 2009. Piçan Mélis Meşripi, T. Davamet, A. Ebey, E. İmin, (Ed.), Cuñgo Uyġur Meşrepliri (67-91). Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.
  • Tuna, A. 2012. Doğu Türkistanda Asimilasyon ve Ayrımcılık, İstanbul: İHH Yayınları. Turdi, A. 2009. “Xelqniñ Sen’et Mektipi-Uyġur Xelq Meşrepliri”, T. Davamet, A. Ebey, E. İmin, (Ed.), Cuñgo Uyġur Meşrepliri (709-727). Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.
  • Türkay, C. 2001. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar, İstanbul: İşaret Yayınları.
  • Genel Ağ Kaynakları:
  • https://www.youtube.com/watch?v=1k6w_cSnMx8
  • https://www.youtube.com/watch?v=4MHZCPuXGfA
  • https://www.youtube.com/watch?v=BMv4GyK_PWg
  • https://www.youtube.com/watch?v=GDAyX8V12t4
  • https://www.youtube.com/watch?v=HtZd4eyrTpA
  • https://www.youtube.com/watch?v=k7GCuoTQ3FI
  • https://www.youtube.com/watch?v=l-uhCu1oGEs
  • https://www.youtube.com/watch?v=PLesGdMfI5A
Konular Sosyal ve Beşeri Bilimler
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Ahmet KARAMAN
E-posta: ahkaraman03@gmail.com
Kurum: Afyon Kocatepe Üniversitesi
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { akusosbil377507, journal = {Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1302-1265}, address = {Afyon Kocatepe Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {19}, pages = {67 - 89}, doi = {}, title = {Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü}, key = {cite}, author = {KARAMAN, Ahmet} }
APA KARAMAN, A . (2017). Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (2), 67-89. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/akusosbil/issue/34128/377507
MLA KARAMAN, A . "Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19 (2017): 67-89 <http://dergipark.gov.tr/akusosbil/issue/34128/377507>
Chicago KARAMAN, A . "Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19 (2017): 67-89
RIS TY - JOUR T1 - Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü AU - Ahmet KARAMAN Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 67 EP - 89 VL - 19 IS - 2 SN - 1302-1265-2149-4894 M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü %A Ahmet KARAMAN %T Dil ve Kültür Özellikleri Yönünden Uygur Meşrepleri ile Sandıklı Yâren Kültürü %D 2017 %J Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1302-1265-2149-4894 %V 19 %N 2 %R %U