Yıl 2017, Cilt 19, Sayı 2, Sayfalar 377 - 399 2017-12-31

Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar

Bayram ÇETİNKAYA [1]

88 228

11. yüzyılda Yûsuf Hâs Hâcib tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig, sahip olduğu söz varlığı ile Türkçenin Karahanlı dönemindeki kullanımına yönelik somut örnekler vermesi yanında dönemin kavram dünyası ile ilgili bilgileri de barındırmaktadır.

Varlık, durum veya hareketler ile ilgili edinilen tecrübeler, toplumun farklı alanlardaki kavramlarla ilişki kurmasını sağlayabilmektedir. Özellikle karmaşık yapıya sahip, soyutluk arz eden kavramların bilinen, daha somut nitelikteki kavramlarla ilişkilendirilmesi, bu kavramların daha rahat anlamlandırılmasını sağlamaktadır. Kavramlar arası benzetmeye dayalı olarak kurulan bu ilişkiler, toplum zihninde kavramsal metaforları oluşturmaktadır. Araştırmacılar tarafından, düşünce sistemimizin doğal bir parçası olarak görülen kavramsal metaforlar, somut nitelik arz eden dildeki metaforik ifadeler içerisinde kendilerini hissettirirler. Dilde eşdizimsel yapılar içerisinde ve deyimlerde en iyi şekilde görebildiğimiz metaforik yapılar, toplumun kavramlara olan yaklaşımını ortaya koyması açısından öneme sahiptir.

Bu çalışmada Kutadgu Bilig’deki deyimlerde yer alan metaforik yapılar sayesinde toplum zihninde varlığını hissettiğimiz kavramsal metaforlar tespit edilmeye ve toplumun kavramlara olan yaklaşımı ortaya konulmaya çalışılmıştır. 

Kavramsal Metaforlar, Deyim, Kutadgu Bilig
  • Aksan, D. 1998. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim, 2. Baskı, Ankara: TDK Yay.
  • Arat, R.R. 1991. Kutadgu Bilig I Metin, 3. Baskı, Ankara: TDK Yayınları.
  • Çetinkaya, B. 2001. Kutadgu Bilig'deki Deyimlerin Semantik ve Sentaktik İncelemesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Afyon.
  • Çetinkaya, B. 2006. Türkiye Türkçesinde Mutluluk ve Üzüntü Göstergeleri, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara.
  • Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. 2015. Dîvânu Lugâti’t-Türk, Ankara: TDK Yayınları. Erdem, M. 2003. Türkmen Türkçesinde Metaforlar, Ankara: KÖKSAV.
  • Fabiszak, M. 2001. The Concept of “Joy” in Old and Middle English-A semantic analysis, Piła: Wyzsza Szkoła Biznesu.
  • Kövecses, Z. 2002. Metaphor: A practical Introduction, New York: Oxford University Press.
  • Kövecses, Z. 2005. Metaphor in Culture, Cambridge: Cambridge University Press.
  • Lakoff, G. 1987. Women, Fire, and Dangerous Things, Chicago: The University of Chicago Press.
  • Lakoff, G. 1993. The Contemporary Theory of Metaphor, Metaphor and Thought, (Ed.) A. Ortony, Cambridge: Cambridge University Press, 202-251.
  • Lakoff, G. ve Johnson, M. 1980a. Conceptual Metaphor in Everyday Language, The Journal of Philosophy, 77(8), 453-486.
  • Lakoff, G. ve Johnson, M. 1980b. Metaphors We Live By, Chicago: The University of Chicago Press.
  • Lakoff, G. ve Johnson, M. 2010. Metaforlar – Hayat, Anlam ve Dil, (Çev.) G. Y. Demir, İstanbul: Paradigma.
  • Riemer, N. 2016. Internalist Semantics Meaning, Conceptualization and Expression, The Routledge Handbook of Semantics, London:Routledge, 30-47.
  • TDK. 2011. Türkçe Sözlük, Ankara: Türk Dil Kurumu Yay., 11. Baskı.
  • Uçar, E. 2017. Kutadgu Bilig Dizinindeki Bir Kelime Hakkında V: yig ‘1. çiğ; 2. kötü, fena’ üzerine, Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) 1(1), 117-122.
  • Üstüner, A. 1989. Karahanlıca ve Eski Anadolu Metinlerinde Deyimler, Atasözleri ve Kısa Hikâyeler, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Elazığ.
  • Yu, N. 1998. The Contemporary Theory of Metaphor: A Perspective from Chinese. Amsterdam: John Benjamins Publishing.
  • Yunusoğlu, M.K. 2016. Budist Türk Çevresi Eserlerde Metaforlar, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Konular Sosyal ve Beşeri Bilimler
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Bayram ÇETİNKAYA
E-posta: bcetinkaya@aku.edu.tr
Kurum: Afyon Kocatepe Üniversitesi
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { akusosbil378536, journal = {Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1302-1265}, address = {Afyon Kocatepe Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {19}, pages = {377 - 399}, doi = {}, title = {Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar}, key = {cite}, author = {ÇETİNKAYA, Bayram} }
APA ÇETİNKAYA, B . (2017). Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (2), 377-399. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/akusosbil/issue/34128/378536
MLA ÇETİNKAYA, B . "Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19 (2017): 377-399 <http://dergipark.gov.tr/akusosbil/issue/34128/378536>
Chicago ÇETİNKAYA, B . "Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19 (2017): 377-399
RIS TY - JOUR T1 - Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar AU - Bayram ÇETİNKAYA Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 377 EP - 399 VL - 19 IS - 2 SN - 1302-1265-2149-4894 M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar %A Bayram ÇETİNKAYA %T Kutadgu Bilig’de Kavramsal Metaforlar %D 2017 %J Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1302-1265-2149-4894 %V 19 %N 2 %R %U