Year 2019, Volume 7, Issue 16, Pages 456 - 465 2019-03-24

TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ

AYTEN ATAY [1]

5 19

Türkçede, herhangi bir gramer anlamı taşımakla birlikte, bir göstericisi bulunmayan gramer kategorileri bulunmaktadır. Dilde en az çaba ilkesi, gereksiz tekrarlardan kaçınma zorunluluğu, estetik kaygılar ve dilin yapısal özelliklerinden kaynaklanan zorunluluklar gibi sebeplerle iletişim sırasında kimi dil birimleri derin yapıda bırakılmakta ve yüzey yapıda bazı boşluklar ortaya çıkmaktadır. Yüzey yapıda yer almayan bu ekler, “-Ø” işaretiyle gösterilmektedir. Dil bilimi alanında sıfır morfem (ing. zero-morpheme, Fr. morphème zéro, Alm. nullmorphem) denen bu dil hadisesinde anlam değiştiren veya işlev yükleyen hiçbir morfem yoktur. Bu yazıda, sıfır morfem olarak belirtilen gramer kategorileri içine dâhil edilebilecek, Tarihî Türk Şivelerinden günümüze kadar görülen başka bir sıfır morfem diyebileceğimiz eksiz edilgenlik (pasiflik) konusunu ele aldık. Edilgen fiil, öznesi belli olmayan yani fiilin gösterdiği işi yapan şahsın veya nesnenin açıkça bildirilmediği çekimli fiildir. Edilgenlik eklerimiz olan -l- ve -n- „yi almadığı halde Eski Türkçeden itibaren edilgenlik ifade eden fiillere rastlanmakta ve bunlar sadece söz diziminde ortaya çıkmaktadır. Eksiz edilgen olarak gösterdiğimiz çoğu fiilin kendi kullanıldıkları dönemler içinde -l-„li veya -n-„li edilgen şekillerinin de var olduğu görülür: ˝ay-, ayıl- ˝; ˝yarat-, yaratıl-˝; ˝kıl-, kılın-˝; ˝tu-, tun-, tul-˝; ˝it-, itil-˝; ˝çal-, çalın-˝; ˝yaz-, yazıl-˝ gibi. Bu fiillerin, Türkiye Türkçesindeki “kapı çalındı” yerine “kapı çaldı”, “yapılacak işlerim var” yerine “yapacak işlerim var”, örneğine benzer şekilde eksiz edilgen kullanımlarının her dönemde var olduğu söylenebilir
Türk Ģiveleri, sıfır morfem, Edilgenlik
  • .
Primary Language tr
Subjects
Journal Section Articles
Authors

Author: AYTEN ATAY

Bibtex @research article { avrasyad543830, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2019}, volume = {7}, pages = {456 - 465}, doi = {10.33692/avrasyad.543830}, title = {TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ}, key = {cite}, author = {ATAY, AYTEN} }
APA ATAY, A . (2019). TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7 (16), 456-465. DOI: 10.33692/avrasyad.543830
MLA ATAY, A . "TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 7 (2019): 456-465 <http://dergipark.gov.tr/avrasyad/issue/44101/543830>
Chicago ATAY, A . "TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 7 (2019): 456-465
RIS TY - JOUR T1 - TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ AU - AYTEN ATAY Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.33692/avrasyad.543830 DO - 10.33692/avrasyad.543830 T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 456 EP - 465 VL - 7 IS - 16 SN - 2147-2610- M3 - doi: 10.33692/avrasyad.543830 UR - https://doi.org/10.33692/avrasyad.543830 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ %A AYTEN ATAY %T TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ %D 2019 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 7 %N 16 %R doi: 10.33692/avrasyad.543830 %U 10.33692/avrasyad.543830
ISNAD ATAY, AYTEN . "TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 7 / 16 (March 2019): 456-465. https://doi.org/10.33692/avrasyad.543830