Yıl 2018, Cilt 2, Sayı 15, Sayfalar 728 - 740 2018-01-01

OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR

Kamuran ŞİMŞEK [1]

156 109

Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nin bünyesinde yaşayan engelliler için kullanılan çeşitli lakaplar ve tabirler hakkında bilgi verilecektir. Osmanlı toplumu, engelli ve engellilik durumunu anlatmak için çok geniş bir kelime hazinesi kullanmıştır. Kişinin engel durumunu belirtmek için bazen genel, bazen de özel ifadelere yer verilmiştir. Hatta bu ifadeler bazen kişinin ve daha sonraki yıllarda sülale adlarıyla özdeşleşmiştir. Kişinin isminin önüne engel durumu getirilerek adeta ona bir kimlik kazandırılmıştır. Yani kişi sahip olduğu engel durumuyla toplumda tanınmıştır.   

Osmanlı arşiv belgelerinde, genel anlamda engellilik durumunu anlatmak için sakat, alîl, ma’lûl, ma’lûlîn, amel-mânde gibi tabirler kullanılmıştır.  Görme, işitme, konuşma, yürüme ve vücudunun herhangi bir organının olmaması gibi fiziksel engeli olanlar ile zihinsel engeli bulunan kişiler için ayrı ayrı ve özel tanımlamalarda bulunulmuştur. Çalışmada bu tanımlamaların neler olduğu ve bu tabirlerin kökenleri tespit edilip ayrıntılı şekilde bilgi verilmesi amaçlanmaktadır. 

Osmanlı Devleti, Engelli, Lakap, Tabir
  • 1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) Belgeleri: Babıâli Evrak Odası: (BEO.) 1006/75400; 1006/75446; 1011/75810; 91/6793; 98/7344; 636/47680; 1027/76967; 1028/77072; 1050/78698; 115/8583; 402/30140; 444/332; 631/47271; 1403/105195; 21/1573; 802/60078; 604/45285; 829/62152; 883/66167; 901/67533; 903/67701; 1493/111953; 1517/113762; 402/30140; 802/60078; 342/25585; 380/28499; 2394/179482; 399/29883; 728/54592; 42/3111; 547/40998; 1496/112142; 1518/113777; 2919/218885; 216/16130; 1016/76144; 1029/77159; 1150/86233; 1216/91197; 2839/212883; 3482/261083; 3692/276846; 2487/186462; 357/26770.
  • Dâhiliye Muhaberat-ı Umumiye İdaresi: (DH. MUİ.) 80-1/53.
  • Dâhiliye Nezareti, Mektubi Kalemi: (DH. MKT.) 250/37; 871/2; 886/54; 402/56; 466/24; 1102/4; 402/56; 1580/47; 1480/28; 1544/15; 1656/69; 2581/14; 2474/71; 812/79; 1045/47.
  • İrade Askeri: (İ. AS.) 22/20.
  • İrade Dahiliye: (İ. DH.) 440/29070.
  • İrade Hususi: (İ. HUS.) 56/101; 59/26; 56/43; 9/38.
  • Maarif Nezareti, Mektubi Kalemi: (MF. MKT.) 463/49; 550/41.
  • Meclis-i Vala: (MVL.) 569/59.
  • Rumeli Müfettişliği Arzuhaller: (TFR. I. ŞKT.) 73/7220; 112/11130.
  • Sadaret Mektubi, Mühimme Kalemi: (A. MKT. MHM.) 515/5; 632/45.
  • Sadaret Mektubi, Meclis-i Vala: (A. MKT. MVL.) 140/21; 141/5.
  • Sadaret Mektubi, Nezaret ve Deva’ir: (A. MKT. NZD.) 196/88.
  • Şura-yı Devlet: (ŞD.) 374/33.
  • Yıldız Evrakı, Mütenevvi Maruzat: (Y. MTV.) 294/65.
  • Zabtiye Nezareti: (ZB.) 468/5; 458/87; 375/52; 373/35; 332/98; 300/13; 355/32; 363/64; 419/24; 446/129.
  • 2. Araştırma Eserler ve Makaleler: “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”, Resmi Gazete, 30 Mart 2013 Cumartesi, S. 28603.
  • ABDÜLAZİZ BEY, Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri, Yay. Haz. Kâzım Arısan-Duygu Arısan Günay, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2002.
  • ALTINÖLÇEK, Haşmet, “Bedende Müziğin Terapötik Etkileri”, Beden Kitabı, Edt: Emine Gürsoy Naskali-Aylin Koç, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2009, s. 381-388.
  • ARTVİNLİ, Fatih, Siyaset ve Toplum Toptaşı Bimarhanesi (1873-1927), Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, İstanbul 2013.
  • BECKER, C. H., “Cizye”, İslâm Ansiklopedisi, c. 3, MEB Yayınları, Eskişehir 1997, s. 199-201.
  • BOYRAZ, Şeref “Lakaplar Konusunda Bazı Dikkatler ve Bir Yöre Örneği”, Türklük Bilimi Araştırmaları, Sayı VII, Sivas 1998, s. 107-138.
  • BOZKURT, Nebi, “Lakap”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, C. 27, Ankara 2003, s. 65-67.
  • CANTAY, Gönül Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Darüşşifaları, Atatürk, Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara 1992.
  • DEVELLİOĞLU, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara 2002.
  • DİKİCİ, Ayşe Ezgi, “Saltanat Sembolü Olarak Farklı Bedenler Osmanlı Sarayında Cüceler ve Dilsizler”, Toplumsal Tarih, S. 248, Ağustos 2014, s. 16-25.
  • EVLİYA ÇELEBİ, Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: İstanbul, Haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, 1. Kitap-1. Cilt, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2011.
  • EVLİYA ÇELEBİ, Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Konya, Kayseri, Antakya, Şam, Urfa, Maraş, Sivas, Gazze, Sofya, Edirne, Haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, 3. Kitap-2. Cilt, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2012.
  • GÜLENSOY, Tuncer, Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2011.
  • İPŞİRLİ, Mehmet “Osmanlılar’da Lakap”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, C. 27, Ankara 2003, s. 67.
  • KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., Menteşe Sancağı 1830 (Nüfus ve Toplum Yapısı), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 2010.
  • MAHMÛD EL-KÂŞGARÎ, Dîvânü Lugâti’t Türk, Türkçe Çev. ve Düz. Serap Tuba Yurteser-Seçkin Erdi, Kabalcı Yayınevi, İstanbul 2005.
  • MEHMED SÜREYYA, Sicill-i Osmanî Osmanlı Ünlüleri, (6 cilt), Yay. Haz. Nuri Akbayar, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1996.
  • ÖZBAYRAK, İzi Karakaş II. Abdülhamid Döneminde Uygulanan Sosyal Yardım Politikaları (1876-1909), Libra Yayınları, İstanbul 2013.
  • ÖZEL, Oktay, “Avarız ve Cizye Defterleri”, Osmanlı Devleti’nde Bilgi ve İstatistik, Der. Halil İnalcık-Şevket Pamuk, T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara 2000, s. 33-50.
  • PARLATIR, İsmail, Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Yargı Yayınevi Yayınları, Ankara 2011.
  • SARI, Nil, “Cumhuriyet Dönemi’ne Kadar Türk Tarihi’nde Acizlerin Korunmasına Kısa Bir Bakış I”, Tıp Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 5, Edt. Nil Sarı, Hüsrev Hatemi, İstanbul 1993, s. 21-33.
  • SHEFER-MOSSENSOHN, Miri, Osmanlı Tıbbı Tedavi ve Tıbbi Kurumlar 1500-1700, Çev. Bülent Uçpınar, Kitap Yayınevi, İstanbul 2014.
  • SOYATA, Fulya, “Müzikle Bedeni Tedavi”, Beden Kitabı, Edt: Emine Gürsoy Naskali-Aylin Koç, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2009, s. 371-379.
  • ŞEMSEDDİN SAMİ, Kâmûs-ı Türkî, Çağrı Yayınları, İstanbul 2006.
  • UNAT, Ekrem Kadri- Ekmeleddin İhsanoğlu, Suat Vural, Osmanlıca Tıp Terimleri Sözlüğü, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 2004.
Birincil Dil tr
Konular Tarih
Dergi Bölümü Araştırma Makalesi
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-3741-471X
Yazar: Kamuran ŞİMŞEK
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { belgi399454, journal = {Belgi Dergisi}, issn = {2146-4456}, address = {Pamukkale Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {2}, pages = {728 - 740}, doi = {}, title = {OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR}, key = {cite}, author = {ŞİMŞEK, Kamuran} }
APA ŞİMŞEK, K . (2018). OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR. Belgi Dergisi, 2 (15), 728-740. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/belgi/issue/35752/399454
MLA ŞİMŞEK, K . "OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR". Belgi Dergisi 2 (2018): 728-740 <http://dergipark.gov.tr/belgi/issue/35752/399454>
Chicago ŞİMŞEK, K . "OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR". Belgi Dergisi 2 (2018): 728-740
RIS TY - JOUR T1 - OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR AU - Kamuran ŞİMŞEK Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Belgi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 728 EP - 740 VL - 2 IS - 15 SN - 2146-4456- M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Belgi Dergisi OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR %A Kamuran ŞİMŞEK %T OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR %D 2018 %J Belgi Dergisi %P 2146-4456- %V 2 %N 15 %R %U
ISNAD ŞİMŞEK, Kamuran . "OSMANLI DEVLETİ’NDE ENGELLİLER İÇİN KULLANILAN TABİR, LAKAP VE SIFATLAR". Belgi Dergisi 2 / 15 (Ocak 2018): 728-740.