Türk Edebiyatında Kudüs Teması
The Theme of Jerusalem in Turkish Literature
موضوع القدس في الأدب التركي

Mustafa Öztürk [1]

141 1491

Üç semavî dinin kutsal şehri Kudüs, yaklaşık beş bin yıllık geçmişiyle zengin bir dinî ve tarihî arka plana sahiptir. İslam’ın ilk kıblesi olması ve Miraç mucizesinin burada gerçekleşmiş olması gibi pek çok neden, İslam toplumlarının bu şehre özel bir önem atfetmesinde etkili olmuştur. Kudüs teması, belirtilen bu önem temelinde, Klasik Türk edebiyatı ve Modern Türk edebiyatındaki belli başlı edebî türlere konu olmuştur. Kudüs temasının, Klasik Türk edebiyatında seyahatnâme, mirâciye ve fetihnâme gibi edebî türlerde ele alındığı görülmektedir. Ayrıca Allâme Şeyhî Divanı’nda yer alan bir kaside ve “Kuds” redifli iki gazelde de Kudüs’ün bir tema olarak işlendiği tespit edilmektedir. Mevcut eserlere bakarak, klasik edebiyatımızda Kudüs’ün çok işlenen bir tema olmadığını savunmak mümkündür. Modern Türk edebiyatında ise bu tema, 1950 sonrasındaki evrede Sezai Karakoç ve onun takipçisi olan bazı şairlerin eserlerinde sık bir şekilde işlenmiştir. Belirtilen temanın klasik edebiyatta yer alması; daha çok Kudüs’teki güzellikleri, faziletleri ve kudsiyeti ifade etmek üzerinden gerçekleşirken, modern edebiyattaki Kudüs’ün ise “Filistin davası” duyarlığı çerçevesinde İslamî bir algı ve retorikle dile getirildiğini söylemek mümkündür.

Jerusalem with its rich historical and religious background dating back to nearly five thousand years, is holy to the three monotheistic religions. In Islam, it has been established as the first Qiblah (direction of prayers), the site of the nocturnal Journey and the gateway to the ascension to heaven, amongst many other reasons. Muslim societies inspired by its importance have attributed a special position to this holy city. Thus, becoming the subject of major literary genres in Classic Turkish Literature as well as Modern Literature. The theme of Jerusalem has existed in the discourse of Classic Turkish Literature such as sayāhatnāma or "books of travels", miʿrājiya or "poetry on the Night Journey and Ascension" and fetihnâme or "narratives of conquests”. Moreover, ʿAllāma Shaykhi has dedicated to the theme of Jerusalem a qasidah (purpose poem or ode) in his Diwan as well as two gazel (courtly lyrics) where he uses "Quds" as a repeated word (redîf) in his poems. However, judging from existing classical works, it is possible to argue that the theme of Jerusalem is not dealt with much in Classical Turkish Literature. In contrast, in Modern Turkish Literature the theme of Jerusalem is frequently dealt with by Sezai Karakoç and some successive poets post-1950s. It is possible to argue that while Classic Turkish Literature emphasised on Jerusalem’s virtues, beauty and holiness, Modern Turkish Literature expressed an Islamic perception and rhetoric within the framework of the Cause of Palestine.


  • AKAR, Mustafa, “Türk Şiirinin Geniş Ufkuna Giriş: Kudüs”, Lacivert dergisi, S. 36, 2017. http://www.lacivertdergi.com/dosya/2017/06/14/turk-siirinin-genis-uf-kuna-giris-kudus, Erişim Tar. 29.10.2017.
  • AKSOY, Hasan (1997), “Tarihî Bir Tür Olarak ve Türk İslâm Edebiyatında Bir Tür Olarak Fetih-nâmeler”, İLAM Araştırma Dergisi, C. 2, S. 2, s. 7-19.
  • ALLÂME Şeyhî Efendi, Divan, Süleymaniye Kütüphanesi Lala İsmail Efendi No: 454.
  • AY, Arif (2011), Şiirimin Şehirleri, Okur Kitaplığı, İstanbul.
  • AYAN, Hüseyin (1990), Nesîmî, Divanı, C. I, TDK, Ankara.
  • BAYRAM, Yavuz; ERDEMİR, Avni “Samsunlu Divan Şairleri”, http://kultur.samsun.bel.tr/samsem2006/doc/047.pdf, Erişim Tarihi: 27.10.2017.
  • BEDİR, Atıf (2004), “Bir Yazarın Karasevdası: Kudüs”, Entelektüel, Muhalif Bir Tasarım Olarak Edebiyat Dergisi ve Nuri Pakdil, Hece Dergisi, S. 85, s. 300-303.
  • COŞKUN, Menderes (2002), “Nâbî’nin Tuhfetü’l-Haremeyn Adlı Seyahatnamesinin Edebî Kaynakları”, İlmî Araştırmalar, S. 12, İstanbul, s. 63-72.
  • COŞKUN, Menderes (2009), “Seyahatnâme”, TDVİA, C. 37, s. 13-16.
  • COŞKUN, Sezai (2010), “Sezai Karakoç’un Şiirleri Üzerinde Edebiyat-Medeniyet-Coğrafya Bağlamında Bir İnceleme”, Turkish Studies, S. 5/1, s. 843-885.
  • DİKMEN Melek (2016), “Son Müstakil Miraciyelerden Biri: Mehmed Bahâeddin ve Miraciyye’si”, Ekev Akademi Dergisi, S. 67, s. 237-260.
  • ERKUL, Rasih (2000), Manisalı Birrî Mehmed Dede, Hayatı, Eserleri, Edebî Şahsiyeti ve Dîvânı, Manisa Valiliği Yayını.
  • ESİR, Hasan Ali (2009), “Anadolu Sahası Mesnevilerinde Mirâç Mevzuu”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 39, (Prof. Dr. Hüseyin AYAN Özel Sayısı), Erzurum, s. 683-708.
  • GÜLNAR, Özlem (1996), “Hüsamzâde Feyzî Dîvânı, İnceleme-Metin”, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
  • HALİLOĞLU, Nagihan (Haziran 2017), “Evliya Çelebi’nin Kudüs’ü”, Laciverd Dergisi, S. 36, www.lacivertdergi.com/dosya/2017/06/14/evliya-celebinin-kudusu, (Erş. Tar.: 24.10.2017).
  • HARMANCI, Abdullah (2013), “Arif Ay Şiirinde Şehir Algısı”, Jass The Journal of Academic Social Science Studies, Vol. 6/8, s. 241-252,
  • İNAN, Mehmet Akif (1979), “Mescid-i Aksa”, Akıncılar Dergisi, Yıl: 1, Sayı: 5, s. 3.
  • KARAKOÇ, Sezai (1969), “Ey Yahudi”, Diriliş Dergisi, C. 3, S. 1.
  • KARAKOÇ, Sezai (2012), Alınyazısı Saati, Şiirler IX, Diriliş Yayınları.
  • KARGA, Bilge (2011), “XVII. Yüzyıla Ait Bir Seyahatname: Mir’âtü’l-Kuds”, Prof. Dr. Mine Mengi Adına Türkoloji Sempozyumu Bildirileri, Adana, s. 137-144.
  • KOMİSYON (2010), Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, C. 1, 3. bs., YKY, İstanbul.
  • KUR’AN-I KERİM, İsra Suresi, 17/1.
  • MAZIOĞLU, Hasibe (1974), Kitâbu Evsâf-ı Mesâcidi’ş-şerîfe, TDK, Ankara.
  • MÜSLİM, Kitâbu’l-Hacc.
  • PAKDİL, Nuri (2014), Anneler ve Kudüsler, Edebiyat Dergisi Yayınları, İstanbul.
  • PAKDİL, Nuri (2014), Bir Yazarın Notları-I, Edebiyat Dergisi Yayınları, İstanbul.
  • PAKSOY, Nurhayat (2016), “Çağının Tanığı Bir Şair/Bir Şiir Cahit Zarifoğlu’nun ‘Daralan Vakitler’ Şiiri Üzerine Bir İnceleme”, KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, C. 13, S. 2, s. 419-434.
  • TARLAN, Ali Nihad (1997), Necâtî Beg Divanı, MEB, İstanbul.
  • TEMEL, Ali Ulvi (2013), "Düşünce ve Edebiyat Açısından Nuri Pakdil’in Ortadoğu Algısı", Edebiyat Eylemi ve Nuri Pakdil, Hece Yayınları, İstanbul.
  • ÖZÇELİK, Mustafa (2015), “Şiirimizde Kudüs ve Filistin Duyarlılığı”, Somuncu Baba Dergisi, S. 175, s. 48-51.
  • UZUN, Mustafa (2005), “Mi’râciyye”, TDVİA, C. 30, s. 135-140.
  • YENİTERZİ, Emine (2010), “Klasik Türk Şiirinde Ülke ve Şehirlerin Meşhur Özellikleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Klâsik Türk Edebiyatının Kaynakları Özel Sayısı S. 3/15, (Prof. Dr. Turgut KARABEY Armağanı, s. 301-334.
  • ZARİFOĞLU, Cahit (2013), Korku ve Yakarış, Beyan Yayınları, İstanbul.
Konular Sosyal Bilimler (Genel)
Yayımlanma Tarihi Kış 2017
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Mustafa Öztürk (Sorumlu Yazar)
Kurum: MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { beytulmakdis361239, journal = {Journal of Islamicjerusalem Studies}, issn = {1367-1936}, eissn = {2514-6009}, address = {Beytülmakdis Çalışmaları Vakfı}, year = {}, volume = {17}, pages = {39 - 57}, doi = {}, title = {The Theme of Jerusalem in Turkish Literature}, key = {cite}, author = {Öztürk, Mustafa} }
APA Öztürk, M . (). The Theme of Jerusalem in Turkish Literature. Journal of Islamicjerusalem Studies, 17 (2), 39-57. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/beytulmakdis/issue/33320/361239
MLA Öztürk, M . "The Theme of Jerusalem in Turkish Literature". Journal of Islamicjerusalem Studies 17 (): 39-57 <http://dergipark.gov.tr/beytulmakdis/issue/33320/361239>
Chicago Öztürk, M . "The Theme of Jerusalem in Turkish Literature". Journal of Islamicjerusalem Studies 17 (): 39-57
RIS TY - JOUR T1 - The Theme of Jerusalem in Turkish Literature AU - Mustafa Öztürk Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Journal of Islamicjerusalem Studies JF - Journal JO - JOR SP - 39 EP - 57 VL - 17 IS - 2 SN - 1367-1936-2514-6009 M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Journal of Islamicjerusalem Studies The Theme of Jerusalem in Turkish Literature %A Mustafa Öztürk %T The Theme of Jerusalem in Turkish Literature %D 2018 %J Journal of Islamicjerusalem Studies %P 1367-1936-2514-6009 %V 17 %N 2 %R %U
ISNAD Öztürk, Mustafa . "Türk Edebiyatında Kudüs Teması". Journal of Islamicjerusalem Studies 17 / 2 39-57.