Cilt 2, Sayı 1, Sayfalar 83 - 110 2017-06-30

Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli
Determinants of Turkish Current Account Deficit and The Role Of Alternative Energy Sources in Reducing The Current Account Deficit: VAR Model

Necati ÇİFTÇİ [1] , Merve Eşmen [2]

112 169

Cari açığın nedenlerini analiz etmek ve cari açığı azaltma politikaları, iktisat literatürünü meşgul eden bir konu durumundadır. Cari açığı belirleyen pek çok faktör olmakla birlikte, bu faktörler arasında enerjide dışa bağımlılığın payı oldukça büyüktür. Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de artan enerji ihtiyacını karşılamak için yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim söz konusudur. Bu çalışmada, gelişmekte olan ülkelerin en önemli sorunu olan cari açığın belirleyicileri incelenmiştir. 1980-2015 dönemini kapsayan cari açık, gayri safi yurt içi hasıla, reel efektif kur, petrol fiyatları ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretiminin toplam elektrik üretimi içindeki payı değişkenlerine ilişkin yıllık veriler kullanılarak VAR modeli oluşturulmuştur. Alternatif enerji kaynaklarına yenilenebilir enerji kaynakları ile beraber nükleer enerji de dahil olmasına rağmen ülkemiz için geçmiş dönemlere ait nükleer enerji verisi bulunmadığı için kurulan VAR modeline nükleer enerji dahil edilmemiştir. Kurulan modelde Johansen eşbütünleşme ve Granger nedensellik testleri uygulanmıştır.Yapılan analiz sonucunda gayri safi yurtiçi hasıla ve reel efektif döviz kurunun cari açığın Granger nedeni olduğuna yönelik bulgular elde edilmiştir.

Analyses about the reasons of the current account deficit and the policies to reduce it have been hot topics in economics literature. Even though there are a lot of factors affecting current account deficit, being dependant on outer energy resources is one of the most significant factors. As it is in the whole world, in Turkey there is a tendency towards renewable energy sources in order to meet the increasing energy demand. In this research, the determiners of the current account deficit which is the most important problem of developing countries are examined. VAR Model is constructed using the annual data between 1980 and 2015 including the current account deficit, the gross domestic product, real effective exchange rate, petroleum prices and the rate of electricity production from the renewable energy resources to the total electricity production. Although nuclear energy can be an alternative energy resource similar to the renewable energy resources, it is not included in the constructed VAR model because there is no historical data for our country. Johansen Cointegration Test and Granger Causality Test are applied in the constructed model. As a result of the carried analysis, it is concluded that the gross domestic product and real effective exchange rate constitute the current account deficite’s granger reason.

  • Apergis, Nicholas ve Payne, E. James (2010). “Renewable Energy Consumption and Economic Growth: Evidence From A Panel of OECD Countries”. Energy Policy. 38(1):656-660.
  • Barışık, Salih ve Kesikoğlu, Ferdi (2010). “Makro Ekonomik Değişken Olarak Bütçe Açığı-Cari Açık İlişkisi: Gelişmekte Olan Piyasalar Örneği”. İktisat İşletme ve Finans. 25(294):109-127.
  • Bayraktutan, Yusuf ve Demirtaş, Işıl (2011). “Gelişmekte Olan Ülkelerde Cari Açığın Belirleyicileri: Panel Veri Analizi”. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 22:1-28.
  • Bitzis, Grigorios. M. Paleologos, John ve Papazoglou, Christos(2008). “The Determinants of the Greek Current Account Deficit: The EMU Experience”. Journal of International and Global Economic Studies. 1(1):105-122.
  • Çağlayan, Ebru ve Saçaklı, İrem (2006). “Satın Alma Gücü Paritesinin Geçerliliğinin Sıfır Frekansta Spektrum Tahmincisine Dayanan Birim Kök Testleri İle İncelenmesi”. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 20(1):124.
  • Çakır, A. S. Buğra ve Sözen, İlyas (2016). “Türkiye’de Cari İşlemler Dengesini Etkileyen Finansal Değişkenlerin VAR Analizi”. Akademik Hassasiyetler. 3(5):19-42.
  • Debelle, Guy ve Faruqee, Hamid (1996). “What Determines the Currents Account?”. IMF WorkingPaper. No:96-58.
  • Değer, Sevgi ve Ay, Sema (2013). ”Gelişmekte Olan Ülkelerde Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Cari İşlemler Arasındaki Nedensel İlişkiler (1990-2011)”. PARADOKS Ekonomi.Sosyoloji ve Politika Dergisi. 9(2):11.
  • Demir, Murat (2013). “Enerji İthalatı Cari Açık İlişkisi, VAR Analizi İle Türkiye Üzerine Bir İnceleme”. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi. Y: 5 , S:9.
  • Demirbaş, Muzaffer. Türkay, Hakan ve Türkoğlu, Musa (2009). ”Petrol Fiyatlarındaki Gelişmelerin Türkiye’nin Cari Açığı Üzerine Etkisinin Analizi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 14(3):289-299.
  • Demirci, Ebru ve Er, Şebnem (2007). “Ham Petrol Fiyatlarının Türkiye’deki Cari Açığa Etkisinin İncelenmesi”.Türkiye Ekonomik Ve İstatistik Ulusal Kongresi. İnönü Üniversitesi.Malatya. 24-25 Mayıs, ss:1-12.
  • Eğilmez, Mahfi (2014). “Ödemeler Bilançosunu Okumak”.Kendime Yazılar. www.mahfiegilmez.com. [erişim tarihi: 15.01.2016].
  • Enerji Enstitüsü. enerjienstitusu.com. [erişim tarihi: 14.08.2016].
  • Erbaykal, Erman (2007). “Türkiye’de Ekonomik Büyüme ve Döviz Kuru Cari Açık Üzerinde Etkili Midir? Bir Nedensellik Analizi”. ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi. 3(6):81–88.
  • Erdoğan, Seyfettin ve Bozkurt, Hilal (2009). “Türkiye’de Cari Açığın Belirleyicileri: MGARCH Modelleri İle Bir İnceleme”. Maliye Finans Yazıları. 23(84):135-172.
  • Erkılıç, Serdar (2006). “Türkiye’de Cari Açığın Belirleyicileri”. Uzmanlık Yeterlilik Tezi.Ankara. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası İstatistik Genel Müdürlüğü. www.tcmb.gov.tr.
  • Göçer, İsmet (2013). “Türkiye’de Cari Açığın Nedenleri, Finansman Kalitesi ve Sürdürülebilirliği: Ekonometrik Bir Analiz”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi. Nisan:215. iibfdergi.ogu.edu.tr.
  • Güvenek, Burcu, Alptekin, Volkan ve Çetinkaya, Murat (2010). “Enflasyon ve Dolaylı Vergilerden Elde Edilen Gelirler Arasındaki İlişkinin VAR Yöntemiyle Analizi”. Kamu-İş. 11(3):7.
  • Karabulut, Gökhan ve Ç. Danışoğlu, Ayşe (2006). “Türkiye’de Cari İşlemler Açığının Büyümesini Etkileyen Faktörler”. Gazi İİBF Dergisi. 8(1):47-63.
  • Karanfil, Muhammet ve Kılıç, Cüneyt (2015). “Türkiye Ekonomisinde Üçüz Açık Hipotezinin Geçerliliği: Zaman Serisi Analizi”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi. 11(24):3.
  • Karatay, Pelin ( 2008). “Cari Açıklar ve Sürdürülebilirliği”. Mevzuat Dergisi. Nisan. Y:11. S:124.
  • Lebe, Fuat ve Akbaş, Y. Ekrem (2015). “İthal Ham Petrol Fiyatları İle Döviz Kurunun Cari Açık Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Bir Araştırma”. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 17(2).
  • Mucuk, Mehmet ve Alptekin, Volkan (2008). “Türkiye’de Vergi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: VAR Analizi (1975-2006)”. Maliye Dergisi. (155): 164.
  • Özlale, Ümit vePekkurnaz, Didem (2010). “Oil Prices And Current Account: A Structural Analysis For The Turkish Economy”. EnergyPolicy. ss:4489-4496.
  • Öztürk, Serda Selin (2011). ”Döviz Kurunun Cari Açığa ve İhracata Etkileri”.Sanayi Dergisi. Kasım:32-39. eaf.ku.edu.tr.
  • Peker, Osman ve Hotunluoğlu, Hakan (2009). “Türkiye’de Cari Açığın Nedenlerinin Ekonometrik Analizi”. Atatürk Üniversitesi İİBF Dergisi. 23(3):221-237.
  • Sadorsky, Perry (2009). “Renewable Energy Consumption and Income in Emerging Economies”. Energy Policy. 37:4021-4028.
  • Sevüktekin, Mustafa ve Çınar, Mehmet (2014). Ekonometrik Zaman Serileri Analizi EViews Uygulamalı. Bursa. DORA Basım-Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
  • Seyidoğlu, Halil (2013). Uluslararası İktisat.İstanbul. Güzem Can Yayınları.
  • Tetik, Seyhan (2011). “Türkiye’de Ekonomik Büyüme İle Enerji Harcamaları Arasındaki İlişki”. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. S:50.
  • Tunçsiper, Bedriye ve Sürekçi, Dilek (2011). “Türkiye’de İkiz Açıklar Hipotezinin Geçerliliğinin Zaman Serisi Analizi”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 11(3):110.
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yatırım Destek Ve Tanıtım Ajansı. “Enerji ve Yenilenebilir Kaynaklar”. www.investing.gov.tr. [erişim tarihi: 09.10.2016].
  • Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. www.enerji.gov.tr. [erişim tarihi: 14.10.2016].
  • Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı. Onuncu Kalkınma Planı. 2016 Programı. Ss:262. www.kalkınma.gov.tr.
  • Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. TCMB. www.tcmb.gov.tr. [erişim tarihi: 15.10.2016].
  • Türkiye Elektrik İletim A.Ş. www.teias.gov.tr. [erişim tarihi: 17.10.2016].
  • Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK).Dış Ticaret İstatistikleri-Enerji İstatistikleri.www.tuik.gov.tr. [erişim tarihi: 28.08.2016].
  • Uçak, Sefer (2010). “Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Alternatif Enerji ve Enerji Üretimi-Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi”. Doktora Tezi.Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İktisat Bölümü.
  • U.S. Energy Information Administration (EIA).www.eia.gov. [erişim tarihi: 17.10.2016].
  • Uygur, Ercan (2012). “Türkiye’de Tasarrufların Seyri ve Etkileyen Bazı Unsurlar”. Türkiye Ekonomi Kurumu. Kasım. www.tek.org.tr.
Konular Ekonomi ve İşletme
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Necati ÇİFTÇİ
E-posta: necati.ciftci@bilecik.edu.tr
Kurum: BILECIK SEYH EDEBALI UNIV
Ülke: Turkey


Yazar: Merve Eşmen
E-posta: merve_esmen@hotmail.com
Kurum: BILECIK SEYH EDEBALI UNIV
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { bseusbed292443, journal = {Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {2548-088X}, address = {Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {2}, pages = {83 - 110}, doi = {}, title = {Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli}, language = {tr}, key = {cite}, author = {ÇİFTÇİ, Necati and Eşmen, Merve} } @araştırma makalesi { bseusbed292443, journal = {Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {2548-088X}, address = {Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {2}, pages = {83 - 110}, doi = {}, title = {Determinants of Turkish Current Account Deficit and The Role Of Alternative Energy Sources in Reducing The Current Account Deficit: VAR Model}, language = {en}, key = {cite}, author = {ÇİFTÇİ, Necati and Eşmen, Merve} }
APA ÇİFTÇİ, N , Eşmen, M . (2017). Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2 (1), 83-110. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/bseusbed/issue/30015/292443
MLA ÇİFTÇİ, N , Eşmen, M . "Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli". Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2 (2017): 83-110 <http://dergipark.gov.tr/bseusbed/issue/30015/292443>
Chicago ÇİFTÇİ, N , Eşmen, M . "Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli". Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2 (2017): 83-110
RIS TY - JOUR T1 - Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli AU - Necati ÇİFTÇİ , Merve Eşmen Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 83 EP - 110 VL - 2 IS - 1 SN - 2548-088X- M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli %A Necati ÇİFTÇİ , Merve Eşmen %T Türkiye’de Cari Açığı Belirleyen Faktörler ve Cari Açığı Azaltmada Alternatif Enerji Kaynaklarının Rolü: VAR Modeli %D 2017 %J Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi %P 2548-088X- %V 2 %N 1 %R %U