Cilt 12, Sayı 16, Sayfalar 157 - 179 2015-02-02

Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği

Abdülhamit AVŞAR [1]

289 589

Turkey and Turkestan are two different regions with common ethnicity, history, language and culture. Although the relations between the two regions were interrupted in the 16th century, a substantial revival was recorded in the early 20th century. During the First World War, a great solidarity emerged thanks to the rise of nationalism which was an outcome of international circumstances, along with the contributions by intellectuals and the press. This study deals with a matter that has attracted little attention, namely the support that Turks of Turkestan gave to the Ottoman Empire during the War

Türkiye ve Türkistan aynı etnik köken, tarih, dil ve kültüre sahip iki coğrafyadır.
XVI. yüzyılda kesintiye uğrayan bu coğrafyalar arasındaki ilişkiler, XX. yüzyıl başlarında büyük bir canlanmaya sahne olmuştur. Dönemin uluslararası gelişmeleri ile yükselen milliyetçilik düşüncesinin yanı sıra aydınlar ve basının etkisiyle ortaya çıkan bu tablo Birinci Dünya Savaşı sırasında büyük bir
dayanışmayı ortaya çıkarmıştır. Çalışmada, üzerinde pek fazla durulmayan bu konu, Türkistan Türklerinin savaş sırasında Osmanlı Devleti’ne destekleri ele alınmaktadır.

  • Adil Hikmet Bey, Asya’da Beş Türk, (haz. Yusuf Gedikli), İstanbul 1998.
  • Afetinan, A., Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1959.
  • Akçura, Yusuf, Türkçülüyün Tarixi, (çev. Aybəniz Kəngərli), Bakü 2006.
  • Akiner, Shirin, Sovyet Müslümanları, (çev. Tufan Buzpınar, Ahmet Mutu), İstanbul 1995.
  • Akpınar, Yavuz, “İsmail Gaspıralı’nın Faaliyetlerine Genel Bir Bakış”, Seçilmiş Eserleri: 2, Fikri Eserleri, İsmail Gaspıralı, (haz. Yavuz Akpınar), İstanbul 2004, ss. 11-57.
  • Altun, Mehmet, “Kuvayi Milliyecilerin Gizli Sığınağı ve Ardındaki Bilinmeyenler”, Toplumsal Tarih, S. 112, Nisan 2003, ss. 18-23.
  • Anat, Hacı Yakup, Hayatım ve Mücadelem, (haz. Soner Yalçın), Ankara (2003).
  • Anderson, Benedict, Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması, (çev. İskender Savaşır), 2. bs., İstanbul 1995.
  • Andican, A. Ahat, Cedidizm’den Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi, İstanbul, 2003.
  • Apak, Rahmi, Yetmişlik Bir Subayın Hatıraları, Ankara, 1988.
  • Aşırlı, Akif, Nargin: Sarıkamış-Kafkas Cephesi Esirlerinin Dramı, (çev. Abdulhamit Avşar), İstanbul 2013.
  • Attar (Haşimzade), Aygün, İran’ın Etnik Yapısı (Yakın Dönem ve Günümüzde), Ankara 2006.
  • Avşar, Abdulhamit, “Kurtuluş Savaşı’nda Türkistanlılar”, Belgesel Film, TRT 2, 1. Bölüm, 24.10.2005.
  • Avşar, Abdulhamit, “İstiklal Savaşı’na Farklı Bir Bakış: Milli Mücadele Dönemi’nde Türkiye- Türkistan İlişkileri” Yom, S. 2, 2005, ss. 87-92.
  • Balibar, Etienne, “Ulus Biçimi: Tarih ve İdeoloji”, Irk Ulus Sınıf: Belirsiz Kimlikler, (haz. Etienne Balibar, Immanuel Wallerstein), (çev. Nazlı Ökten), 3. bs., İstanbul 2000, ss. 109-133.
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Yer No: 6.49..11, Sayı:2250, Dosya No: 51-17, Fon Kodu: 30..18.1.1, (4/2/1923).
  • Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Dairesi Başkanlığı, Belgelerle Osmanlı – Türkistan İlişkileri (XVI – XX. Yüzyıllar), Ankara 2004.
  • Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Devleti ile Kafkasya, Türkistan ve Kırım Hanlıkları Arasındaki Münâsebetlere Dâir Arşiv Belgeleri: 1687–1908 Yılları Arası, Ankara,1992.
  • Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), A.}MKT.NZD, Dosya No:27, Gömlek No: 66, (04/B/1266 - 18 Mayıs 1850).
  • BOA, İ.,ML., Dosya No:35, Gömlek No: 106612, (17/Ş/1317 - 21 Aralık 1899).
  • BOA, Y.,PRK.MŞ., Dosya No: 7, Gömlek No: 34, (04/Za/1318 - 23 Şubat 1901).
  • BOA, BEO, Dosya No: 1629, Gömlek No: 122123, (19/Za/1318 - 10 Mart 1901).
  • BOA, DH.KMS., Dosya No: 2/-1, Gömlek No: 19, (01/Z/1331 - 1 Kasım 1913).
  • Bektaş, Cengiz, “Özbekler Tekkesi”, Tarih ve Toplum, S. 9, Eylül 1984, ss. 40-43.
  • Cumhuriyet, 12 Teşrinisani 1933.
  • Cumhuriyet, 30 Kanunusani 1934.
  • Çakıröz, Raci, Çarlık ve Bolşevik Rusya’da 10 Yıl, İstanbul 1990.
  • Davutoğlu, Ahmet, Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu, 2. bs., İstanbul 2001.
  • Devlet, Nadir, Rusya Türklerinin Milli Mücadele Tarihi (1905–1917), 2. bs., Ankara 1999.
  • Erşahin, Seyfettin, “Buhara’da Cedidçilik ve Eğitim Reformu”, Münazara ve Hind Seyyahının Kıssası, Abdulrauf Fıtrat, (haz. Seyfettin Erşahin), Ankara 2000, ss. 1-52.
  • Gaspıralı İsmail, Seçilmiş Eserleri: 2, Fikri Eserleri, (haz. Yavuz Akpınar), İstanbul 2004.
  • Gönlübol, Mehmet, Cem Sar, “1919-1939 Dönemi”, Olaylarla Türk Dış Politikası: 1919-1973, (haz. Mehmet Gönlübol v.d.), c. 1, 5. bs., Ankara 1982.
  • Güngör, Ebubekir, Türkistan’da Fikir Akımları, İstanbul 2011.
  • Habibzade Ahmet Kemal, Çin-Türkistan Hatıraları, (haz. N. Ahmet Özalp), İstanbul 1996.
  • Hakimiyeti Milliye, 15 Teşrinievvel 1337.
  • Hakimiyeti Milliye, 20 Teşrinisani 1337.
  • Hayit, Baymirza, Türkistan Devletlerinin Milli Mücadeleleri Tarihi, Ankara 1995.
  • İlhan, Suat, “Türk Devrimi ve Türk Dünyası”, Yeni Türkiye (Türk Dünyası Özel Sayısı), c. 1, S. 15, Mayıs-Haziran 1997, ss. 58-59.
  • İnan, Abdulkadir, “Türkistan’da 1916 Yılındaki Ayaklanma”, Türk Kültürü, S. 12, 1963, s. 26- 30.
  • İybar, Tahsin, Sibirya’dan Serendib’e, Ankara 1950.
  • Kafkasyalı, Ali, “Bağımsızlıklarının 20. Yılında Kazakların İstiklâl Mücadelesi Tarihine Bir Ba- kış”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, c. 12, S. 1, 2012, ss.167-192.
  • Kanat, Ömer, “Cumhuriyet Devrinde Doğu Türkistan’la Münasebetler”, Doğu Türkistan’ın Sesi, S. 4, Aralık 1984, ss. 32-35.
  • Kara, Abdulvahap, “Türkistan Türklerinin Kurtuluş Savaşına Katkıları”, Güney Türkistan, Ekim 2009, https://guneyturkistan.wordpress.com/2009/10/page/2/, (28.05.2006).
  • Karabiber, Namık Kemal, “Süleymaniye Kürsüsündeki Vaiz: Abdurreşid İbrahim (1857/1944)”, I. Uluslararası Mehmet Akif Sempozyumu (19-21 Kasım 2008), Burdur 2009, ss. 593-669.
  • Kırımer, Cafer Seydahmet, Gaspıralı İsmail Bey: Dilde, Fikirde, İşte Birlik, (haz. Ramazan Bak- kal), İstanbul, (1996).
  • Kocaoğlu, Osman, “Rus Yardımının İçyüzü”, Yakın Tarihimiz, c.1, S. 10, 3 Mayıs 1972, ss. 292- 293.
  • Kocaoğlu, Timur ile yapılan özel röportaj, (10 Nisan 2003).
  • Kocaoğlu, Timur, “Yenilik Hareketleri ve İhtilaller Arasında Osman Hoca (Kocaoğlu)”, Türkistan’da Yenilik Hareketleri ve İhtilaller: 1900-1924, (haz. Timur Kocaoğlu), Haarlem, SOTA, 2001, ss. 15-30.
  • Koçar, Çağatay, “Çukurova’nın Kurtuluşuna İştirak Eden Türkistanlılar”, XI. Tarih Kongresi, Ankara 5-9 Eylül 1990, Kongreye Sunulan Bildiriler, c. 4, Ankara 1994, ss. 2377-2383.
  • Kohn, Hans, Panislavizm ve Rus Milliyetçiliği, (çev. Agah Oktay Güner), 2. bs., İstanbul 1983.
  • Kunter, Halim Baki, “Türk Vakıflarının Milliyetçilik Cephesi”, Vakıflar Dergisi, S. 3, Ankara 1956, ss. 1-11.
  • Kurat, Akdes Nimet, Rusya Tarihi: Başlangıçtan 1917’ye Kadar, 3. bs., Ankara 1993.
  • Kurnaz, Cemal, Anadolu’da Orta Asyalı Şairler, Ankara, 1997.
  • Landau, Jacob M., Pantürkizm, (çev. Mesut Akın), İstanbul 1999.
  • Lesser, Ian O., Graham E. Fuller (haz.), Balkanlar’dan Batı Çin’e Türkiye’nin Yeni Jeopolitik Konumu, (çev. Yaşar Bülbül), İstanbul 2000.
  • McCombs, Maxwell, Donald. L. Shaw, “The Agenda Settings Function of Mass Media”, Public Opinion Quarterly, Vol. XXXVI, No: 2, Summer 1972, ss. 176-187.
  • Nyman, Lars-Erik, Turkish Influence on the Islamic Republic of Eastern Turkistan, Ankara 1981.
  • Onar, Mustafa, Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı Yazışmaları (Belge No: 976), c. 2, Ankara 1995.
  • Oraltay, Hasan. “Mustafa Çokay”, Türk Dünyası Tarih Dergisi, S. 121, Ocak 1997, ss. 15-18.
  • Özbek, Nadir, “Abdürreşit İbrahim: İslâmcı Bir Eylem Adamı”, Toplumsal Tarih, c. 4, S.19, Temmuz 1995, ss. 7-12.
  • Özön, Mustafa Nihat (der), Namık Kemal ve İbret Gazetesi, İstanbul 1997.
  • Roy, Oliver, Yeni Orta Asya ya da Ulusların İmal Edilişi, (çev. Mehmet Moralı), İstanbul 1997.
  • Sander, Oral, Anka’nın Yükselişi ve Düşüşü: Osmanlı Diplomasi Tarihi Üzerine Bir Deneme, 2. bs., Ankara 2000.
  • Saparaliyev, Döölötbek, “Kırgız Türk Kültürel ve Siyasi İlişkilerinin Tarihi (XIX. Yüzyılın Sonu XX. Yüzyılın Başlangıcı), Turkish Studies/Türkoloji Araştırmaları, (çev. Ulanbek Alimov), v.2, N. 2, Spring 2007, ss. 545-550.
  • Saray, Mehmet, Atatürk ve Türk Dünyası-Türkiye ve Türkiye Hâricinde Yaşayan Türkler, İs- tanbul 1988.
  • Swietochowski, Tadeusz, Müslüman Cemaatten Ulusal Kimliğe Rus Azerbaycanı 1905–1920, (çev. Nuray Mert), İstanbul 1988.
  • TBMM Gizli Zabıtları, 2. İnikat, 4. Celse, 23 Nisan 1336 (1920).
  • TBMM Zabıt Cerideleri, Devre IV, C. 25, İçtima 4, Üçüncü İnikat, 12 Kasım 1934.
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Bekir Sami Kunduk’un Özgeçmişi, http://www.mfa. gov.tr/sayin-bekir-sami-kunduk_un_-ozgecmisi.tr.mfa, (17.03.2014).
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü, İstanbul Üsküdar Özbekler Tekkesi, http://www.vgm.gov.tr/icerik- detay.aspx?Id=118#1, (14.03.2014).
  • Yalçın, Aydın, “Türk Halklarında Milli Uyanış”, Avrasya Etüdleri, c. I, S. 4, Kış 1995, ss. 3-29.
  • Yazgan, Turan, “Türkistan’la İlgili Vakıflar”, Doğu Türkistan’ın Sesi, S. 5, Mayıs 1995, ss. 7-9.
  • Ziyayev, Hamid, Türkistan’da Rus Hakimiyetine Karşı Mücadele, (çev. Ayhan Çelikbay), Ankara, 2007.
  • Zukin, Cliff, Robin Snyder, “Passive Learning: When the Media Environment is the Message”, Public Opinion Quarterly, Vol. XLVIII, No: 3, Fall 1984, ss. 629–638.
Birincil Dil tr
Konular
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Abdülhamit AVŞAR
E-posta: abdulhamit.avsar@gmail.com

Bibtex @ { canakkalearastirmalari52855, journal = {Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı}, issn = {2148-0877}, address = {Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi}, year = {2015}, volume = {12}, pages = {157 - 179}, doi = {10.17518/caty.17733}, title = {Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği}, language = {tr}, key = {cite}, author = {AVŞAR, Abdülhamit} }
APA AVŞAR, A . (2015). Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 12 (16), 157-179. DOI: 10.17518/caty.17733
MLA AVŞAR, A . "Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 12 (2015): 157-179 <http://dergipark.gov.tr/canakkalearastirmalari/issue/4003/52855>
Chicago AVŞAR, A . "Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 12 (2015): 157-179
RIS TY - JOUR T1 - Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği AU - Abdülhamit AVŞAR Y1 - 2015 PY - 2015 N1 - doi: 10.17518/caty.17733 DO - 10.17518/caty.17733 T2 - Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı JF - Journal JO - JOR SP - 157 EP - 179 VL - 12 IS - 16 SN - 2148-0877- M3 - doi: 10.17518/caty.17733 UR - http://dx.doi.org/10.17518/caty.17733 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği %A Abdülhamit AVŞAR %T Türkiye Kamuoyunda “Dış Türkler” Algısına Bir Katkı: Birinci Dünya Savaşına Kadar Türkistan Türkleri ile Türkiye Türklerinin İlişkileri ve Savaşta Türkistanlıların Desteği %D 2015 %J Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı %P 2148-0877- %V 12 %N 16 %R doi: 10.17518/caty.17733 %U 10.17518/caty.17733