Yıl 2017, Cilt 15, Sayı 4, Sayfalar 177 - 206 2017-12-29

VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ

Mine Uzun Çam [1]

179 175

Bu çalışmada, vergi denetiminde yoklama ve inceleme elemanlarına verilen ve Türk Vergi Hukuku yazınında elkoyma/zapt yetkisi olarak nitelendirilen düzenlemeler ele alınacaktır. Elkoyma,  pek çok temel hak ve hürriyete doğrudan müdahale eden bir işlemdir. Anayasa, temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceğini düzenlemiştir. Anayasa’ya göre, hâkim kararı/onayı olmadıkça, kimsenin üstü, özel kağıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz ve yine hâkim kararı/onayı bulunmadıkça kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya elkonulamaz. Vergi Usul Kanunu ise vergi denetim elemanlarına bu hükümlere aykırı yetkiler vermektedir. Vergi denetim elemanları, bazı hallerde hâkim kararı/onayı olmaksızın kişilerin defter ve belgeleri ile mallarına elkoyma yetkisine sahiptir. Bu yetkiler, kişilerin özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı, mülkiyet ve kendini suçlamama/susma haklarını ihlâl eder nitelikte olup Anayasa’ya aykırıdır.  Çalışmanın amacı, yoklama ve vergi incelemesi yapan denetim elemanlarına tanınan söz konusu yetkilerin Anayasa’ya aykırı yönlerini ortaya koymak ve hukuka aykırılıkların giderilmesi yönünde çözüm önerileri sunmaktır. 

Vergi denetimi, yoklama, inceleme, elkoyma, temel hak ve hürriyetler
  • AKINCI, Müslüm (2008), İdari Yargıda Adil Yargılanma Hakkı, Turhan Kitabevi, Ankara. AYDIN, Murat (2012), Arama ve El Koyma, 2. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara. AYRANCI, Eda (2012), Vergi İdaresinin Ön İşlemlerden Doğan Hukuki Sorumluluğu, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara. BAKER, Philip (2000), “Taxation and the European Convention on Human Rights”, British Tax Review, http://www.fieldtax.com/wp-content/uploads/2015/04/BTR-2000-4-211-377-Taxation-and-the-European-Convention-on-Human-Rights.pdf, (01.07.2017). CENTEL, Nur ve Hamide ZAFER (2015), Ceza Muhakemesi Hukuku, 12. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul. ÇAVUŞ, Adnan (2006), Vergi İdaresinin Yükümlüyü Denetleme Yolları, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul. DONAY, Süheyl (2008), Ceza Mahkemesinde Yargılanan Vergi Suçları, Beta Yayınları, İstanbul. DUTERTRE, Gilles (2007), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarından Örnekler, (çev.) T.C. Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı, Avrupa Konseyi Yayınları, Ankara. GÖKBUNAR, Ramazan; TEZCAN, Keramettin ve UTKUSEVEN, Ahmet (2002), Yeniden Yapılanma veya Yeniden Yapılanma: Vergi İdaresi ve Denetimi İçin İşte Bütün Mesele Bu, Maliye Hesap Uzmanları Vakfı, Ankara. GÜMÜŞKAYA, Gamze (2010), Mülkiyet Hakkına Vergisel Müdahaleler Bakımından İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne Kişisel Başvuru, XII Levha Yayıncılık, İstanbul. GÜNEŞ, Gülsen ve Z.Ertunç ŞİRİN (2005), “Vergi Ödevlisinin Hakları”, Vergi Sorunları Dergisi, S: 197, Şubat, ss. 135-145. HALLBORG, Robert B. (1986), “Principles of Liberty and the Right to Privacy”, Law and Philosophy, Vol. 5, No. 2, Aug., pp. 175-218. KANETİ, Selim (1989), Vergi Hukuku, 2. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul. KARAKOÇ, Yusuf (2011), Genel Vergi Hukuku, 5. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara. KARAKOÇ, Yusuf (2012), “Anayasanın Vergi Ödevine İlişkin Hükmünün Değerlendirilmesi”, Anayasadan Mali ve Vergisel Beklentiler, (Ed. Feridun Yenisey, Gülsen Güneş, Z. Ertunç Şirin), XII Levha Yayıncılık, İstanbul, ss. 83- 98. KUNTER, Nurullah, Feridun YENİSEY ve Ayşe NUHOĞLU (2008), Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 16. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul. MCCLOSKEY, H. J. (1980), “Privacy and the Right to Privacy”, Philosophy, Vol. 55, No. 211, Jan., pp. 17-38. METİN, Yüksel (2002), Ölçülülük İlkesi-Karşılaştırmalı Bir Anayasa Hukuku İncelemesi, Seçkin Yayınları, Ankara. MUTLUER, M. Kâmil ‘2008), Vergi Genel Hukuku, 2. Baskı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul. NARTER, Recep (2016), “Vergi Denetimi Sürecinde Anayasal Sınır: Özel Hayatın Gizliliği”, Vergi Raporu, S. 197, Şubat, ss. 9-15. OĞURLU, Yücel (2002), Karşılaştırmalı İdare Hukukunda Ölçülülük İlkesi, Seçkin Yayınları, Ankara. OKTAR, Ateş (2011), Vergi Hukuku, Türkmen Kitabevi, İstanbul. ÖNCEL, Mualla; Ahmet KUMRULU ve Nami ÇAĞAN (2016), Vergi Hukuku, 25. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara. ÖNCÜ, Gülay Arslan (2015), “Vergi Hukuku ve Yargılamasına Avrupa İnsan Hakları sözleşmesinin Uygulanabilirliği: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Bir Analiz”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Y. 6, S. 20, Ocak, ss. 139-190. ÖZBEK, Veli Özer ve Pınar BACAKSIZ (2005), Yeni Ceza Muhakemesi Kanununun Anlamı (CMK İzmir Şerhi), Seçkin Yayınları, Ankara. ÖZBUDUN, Ergun (2009), Türk Anayasa Yargısı, 9. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara. ÖZTÜRK, Bahri ve Mustafa Ruhan ERDEM (2006), Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, 9. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara. PARENT, W. A. (1983), “Privacy, Morality, and the Law”, Philosophy & Public Affairs, Vol. 12, No. 4, Autumn, pp. 269-288. PINAR, Burak ve Yıldırım TAYLAR (2013), “Türk Vergi Hukukunda Kamusal Bir Denetim Yolu Olarak Vergi Araması”, Ceza Hukuku Dergisi, S. 21, Nisan, ss. 139-180. PÜRSÜNLERLİ ÇAKAR, Elif ve Fatih SARAÇOĞLU (2014), “Vergi İdaresinin Denetim Biçimleri ve Hukuka Aykırı Deliller”, Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, C. 7, S. 1, ss. 415-423. SABAN, Nihal (2009), Vergi Hukuku, 5. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul. SALİHPAŞAOĞLU, Yaşar (2013), “Özel Hayatın Kapsamı: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları Işığında Bir Değerlendirme”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XVII, S. 3, s. 227- 266. SARICAOĞLU, Ercan (2011), “Vergi Usul Kanunu 127/1-C Hükmü ile Yoklama Esnasında Vergi İdaresine Tanınan “El Koyma” Yetkisine Dair Anayasaya Aykırılık Sorunu”; Terazi Hukuk Dergisi, S. 61, Eylül, s. 59-64. SOMUNCU, Ahmet (2014), “Yaygın ve Yoğun Vergi Denetimi: Hukukî Yapı ve Uygulamanın Değerlendirilmesi”, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S. 43, Ocak-Haziran, ss. 133-173. SOYDAN, Başar (2015), Türk Vergi Hukukunda Vergi İncelemesi, XII Levha Yayıncılık, İstanbul. ŞEN, Ersan ve H. Sefa ERYILDIZ (2017), Elkoyma, Seçkin Yayıncılık, Ankara. ŞENYÜZ, Doğan (2013), “Susma Hakkı Karşısında Vergi Usul Kanunundaki Defter ve Belgeleri Gizleme (Kaçakçılık) Suçu”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 1, ss. 29-40. TAŞDELEN, Aziz (2003), “Vergisel Arama”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 2, s. 159-190. TÖRALP, Funda (2012), “Temel Hak ve Özgürlüklerin Vergilendirme Yetkisinin Kullanımına Etkisi”, Anayasadan Mali ve Vergisel Beklentiler, (Ed. Feridun Yenisey, Gülsen Güneş, Z. Ertunç Şirin), XII Levha Yayıncılık, İstanbul, ss. 163-182. UZUN, Mine (2014), “Bir Adil Yargılanma Hakkı Olarak Tanığı Sorgulama ve Tanık Dinletme Hakkının Türk Vergi Yargılamasındaki Yeri”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 63, S. 1, s. 219-245. ÜNVER, Yener ve Hakan HAKERİ (2016), Ceza Muhakemesi Hukuku, 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara. ÜSTÜN, Ümit Süleyman (2011), “Susma Hakkı Çerçevesinde Defter, Kayıt ve Belgeleri Gizleme Suçu”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XV, S. 3, s. 363-390. YALTI, Billur (2006), Vergi Yükümlüsünün Hakları, Beta Yayınları, İstanbul. YALTI, Billur (2017), “Vergisel Alanda Kanun Kavramının Yorumu: Anayasa Mahkemesinin Yakın Tarihli Kararlarına İlişkin Bir Değerlendirme”, Vergi Sorunları Dergisi, S. 341, Şubat, ss. 9-25. YALTI, Billur (2005), “Vergi Hukukunda Susma Hakkı-VUK, 359 (a)(2)’nin Anayasaya Aykırılığı Sorunu”, Vergi Dünyası, Y. 24, S. 285, Mayıs, ss. 24-33. YURTCAN, Erdener (2005), Ceza Yargılaması Hukuku, 11. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
Konular
Dergi Bölümü İktisadi ve idari Bilimler Sayısı
Yazarlar

Yazar: Mine Uzun Çam
E-posta: mine.uzuncam@cbu.edu.tr

Bibtex @araştırma makalesi { cbayarsos372727, journal = {Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1304-4796}, address = {Celal Bayar Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {15}, pages = {177 - 206}, doi = {10.18026/cbayarsos.372727}, title = {VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ}, key = {cite}, author = {Uzun Çam, Mine} }
APA Uzun Çam, M . (2017). VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (4), 177-206. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/cbayarsos/issue/33453/372727
MLA Uzun Çam, M . "VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ". Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15 (2017): 177-206 <http://dergipark.gov.tr/cbayarsos/issue/33453/372727>
Chicago Uzun Çam, M . "VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ". Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15 (2017): 177-206
RIS TY - JOUR T1 - VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ AU - Mine Uzun Çam Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 177 EP - 206 VL - 15 IS - 4 SN - 1304-4796-2146-2844 M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ %A Mine Uzun Çam %T VERGİ DENETİMİNDE ANAYASAYA AYKIRI ELKOYMA YETKİSİ %D 2017 %J Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1304-4796-2146-2844 %V 15 %N 4 %R %U