Year 2018, Volume 16, Issue 1, Pages 81 - 100 2018-03-31

DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI

Cihan ÇAKMAK [1]

110 196

vânu Lugâti’t-Türk, Türk dili tarihinin ve Karahanlı döneminin bize kalan en önemli eserlerinden biridir. Asıl adı Kitâbü Dîvânu Lügâti’t-Türk olan eser Türkçenin bilinen ilk sözlüğüdür. 1072’de yazılmaya başlanan eser 1077 yılında tamamlanmış ve Abbasi halifesi Ebü’l-Kasım Abdullah’a sunulmuştur. Araplara Türkçeyi öğretmeyi amaç edinen vân’ın yazarı Kâşgarlı Mahmud Türklerin yaşadıkları coğrafyaları at sırtında karış karış gezerek onların dilleri, kültürleri, âdetleri, gelenek-görenekleri, yemek kültürleri, giyim kuşamları gibi o döneme ait çok sayıda önemli bilgiyi bizlerle paylaşmıştır. Diyarbakırlı Ali Emirî Efendi tarafından 1917’de İstanbul Beyazıt Sahaflar Çarşısındaki bir sahaftan satın alınan vânu Lugâti’t-Türk’ün tek yazma nüshası bulunmaktadır. Yaklaşık 8000 Türkçe kelimenin Arapça karşılığının verildiği eserde Kâşgarlı, Türkçe kelimelerin karşılıklarını göstermiş ve bunu halk dilinden derlediği örneklerle açıklamıştır. Türklerin boyları, örf, âdet ve gelenekleri üzerine önemli bilgilerin yer aldığı eserde aynı zamanda Türk dünyasını merkeze alan bir dünya haritası da yer almaktadır. vânu Lugâti’t-Türk hakkında ilk çalışma Kilisli Muallim Rıfat Bilge tarafından yapılmıştır. Eser, Besim Atalay tarafından Türkçeye çevrildikten sonra vân üzerinde çok sayıda kitap, makale ve tez çalışması yapılmıştır.

Çalışmamızda Dîvânu Lügâti’t-Türk’te yer alan zaman kavramına ait söz varlığı alfabetik olarak listelenmiştir. Elde edilen dil malzemesi güne bağlı zaman kelimeleri, aylara ait zaman kelimeleri, mevsimlere ait zaman kelimeleri gibi başlıklar altında sıralanmıştır.

Dîvânu Lugâti’t-Türk, Kâşgarlı Mahmud, söz varlığı, zaman kelimeleri
  • CAFEROĞLU, Ahmet (2000). Türk Dili Tarihi I-II, İstanbul: Enderun Kitabevi. ÇAKMAK, Cihan (2015). “Dîvânu Lugâti’t Türk’te Araç Gereçlere Ait Söz Varlığı”, Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic (ISSN:1308-2140), Vol. 10/16, Fall 2015, s. 427-460. ERCİLASUN, Ahmet Bican (2004). Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları. ERCİLASUN, Ahmet Bican (2007). Makaleler, Ankara: Akçağ Yayınları. KÂŞGARLI, Mahmud (2006). Divanü Lûgat-it-Türk Cilt IV , (Haz. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. KÂŞGARLI, Mahmud (2006). Dîvânü Lugati’t-Türk, Cilt I, (Çev. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. KÂŞGARLI, Mahmud (2006). Dîvânü Lugati’t-Türk, Cilt II, (Çev. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. KÂŞGARLI, Mahmud (2006). Dîvânü Lugati’t-Türk, Cilt III, (Çev. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. KÂŞGARLI, Mahmud (2006). Dîvânü Lugati’t-Türk, Cilt IV, (Çev. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. KÂŞGARLI, Mahmud (2014). Divanü Lûgat-it-Türk Cilt IV , (Haz., Ahmet Bican Ercilasun-Ziyat Akkoyunlu), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Primary Language tr
Subjects
Journal Section Beşeri Bilimler Sayısı
Authors

Author: Cihan ÇAKMAK

Bibtex @research article { cbayarsos411481, journal = {Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1304-4796}, eissn = {2146-2844}, address = {Celal Bayar University}, year = {2018}, volume = {16}, pages = {81 - 100}, doi = {10.18026/cbayarsos.411481}, title = {DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI}, key = {cite}, author = {ÇAKMAK, Cihan} }
APA ÇAKMAK, C . (2018). DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16 (1), 81-100. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/cbayarsos/issue/36381/411481
MLA ÇAKMAK, C . "DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI". Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2018): 81-100 <http://dergipark.gov.tr/cbayarsos/issue/36381/411481>
Chicago ÇAKMAK, C . "DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI". Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2018): 81-100
RIS TY - JOUR T1 - DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI AU - Cihan ÇAKMAK Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 81 EP - 100 VL - 16 IS - 1 SN - 1304-4796-2146-2844 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI %A Cihan ÇAKMAK %T DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI %D 2018 %J Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1304-4796-2146-2844 %V 16 %N 1 %R %U
ISNAD ÇAKMAK, Cihan . "DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’TE ZAMAN KAVRAMINA AİT SÖZ VARLIĞI". Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 / 1 (March 2018): 81-100.