Yıl 2018, Cilt 18, Sayı 1, Sayfalar 597 - 633 2018-06-30

Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler

Yüksel ÇAYIROĞLU [1]

10 17

İslâm’da, şer’î hükümlerin önemli bir kısmını helâl ve haramlar oluşturur. Zira inanç ve ahlâka dair mevzuların yanında fıkhın alt bölümlerini oluşturan ibadetler, muameleler ve cezalara dair pek çok yasak getirilmiştir. Dolayısıyla helâl ve haramın temel mantığı kavranmadan ve bu konuda geçerli olan ilke ve prensipler bilinmeden, şeriatın doğru bilinip anlaşılması mümkün olmadığı gibi, ortaya çıkan güncel problemler hakkında isabetli hükümlerin verilmesi de mümkün olmayacaktır. Bunun önemli bir sebebi, helâl ve haramlarla ilgili kâidelerin, kanuna karşı hile, hükümlerin kaynakları, vesile ve maksatlar, ihtiyat, şüphe, niyet, zarar, maslahat, zaruret ve taabbudîlik gibi fıkhın temel konularıyla olan yakın ilişkisidir. Bu makalede, helâl ve haram hükümlerine hâkim olan başlıca küllî kâide ve prensipler ele alınmıştır. Bu makalede ele alınan kâide ve prensipler şunlardır: Helâl ve haram kılma yetkisi Allah’a aittir; eşyada asıl olan ibahadır; menfaatlerde helâllik, zararlarda ise haramlık asıldır; haramı meşru göstermek için hileye başvurmak da haramdır; harama götüren vesileler de haramdır; harama düşmemek için şüpheli şeyler terkedilmelidir; helal ve haram bir arada bulunduğunda haramlık yönü tercih edilir; iyi niyet haramları mubah kılmaz; zaruretler haramları mubah kılar; haramlarda taabbudilik (haram kılınan fiillerin sırf Allah emrettiği için terkedilmesi) esastır; helal dairesi harama ihtiyaç bırakmayacak kadar geniştir. Helâl ve haramlarla ilgili kâide ve prensipler istikra yöntemiyle, yani bu konudaki hükümlere bütüncül bir bakışla çıkarılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kâide ve prensipleri burada sayılanlarla sınırlı görmek doğru değildir. Bu konuda yapılacak daha geniş ve derin çalışmalarla elbette yeni bir kısım kâidelerin çıkarılması mümkün olacaktır. Fakat görebildiğimiz kadarıyla kavaid kitaplarının konuyla ilgili ele aldıkları başlıca kâideler bunlardan ibarettir.
Helâl, Haram, Zaruret, Zarar ve Hile
  • Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. thk. Şuayb Arnavut. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1999.
  • Ali Haydar Efendi. Dürerü’l-hukkâm şerhu mecelleti’l-ahkâm. çev. Fehmi el-Hüseynî. Beyrut: Dâru’l-cîl, 2003.
  • Bâhuseyn, Yakub b. Abdilvehhâb. el-Mufassal fi’l-kavâidi’l-fıkhiyye. Riyâd: Dâru’t-tedmuriyye, 2011.
  • Baktır, Mustafa. İslâm Hukukunda Zaruret Hali. Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali. es-Sünenü’l-kübrâ. Haydarabad: Dâiretü'l-maârifi'l-Osmaniyye, 1344.
  • Buharî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-Sahih. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
  • Burhânî, Muhammed Hişâm. Seddü’z-zerâi’ fi’ş-şerîati’l-İslâmiyye. Dimeşk: Dâru’l-fikr, 1995.
  • Bûtî, Said Ramazan. Davâbitu’l-maslaha fi’ş-şeriati’l-İslâmiyye. Beyrut: Mües-sesetü’r-risâle, 1982.
  • Cessâs, Ebû Bekir Ahmed b. Ali. Ahkâmu’l-Kur’ân. thk. Abdüsselam Muham-med Ali Şâhin. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
  • Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul, Paradigma Yayınları, 1999.
  • Cürcânî, Ali b. Muhammed es-Seyyid eş-Şerif. Ta’rifât. thk. İbrahim el-Ebyârî. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-Arabî, 1405; Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1983.
Birincil Dil tr
Konular
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-3044-9525
Yazar: Yüksel ÇAYIROĞLU (Sorumlu Yazar)

Bibtex @araştırma makalesi { cuilah440727, journal = {Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD)}, issn = {1303-3670}, eissn = {2564-6427}, address = {Çukurova Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {18}, pages = {597 - 633}, doi = {10.30627/cuilah.440727}, title = {Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler}, key = {cite}, author = {ÇAYIROĞLU, Yüksel} }
APA ÇAYIROĞLU, Y . (2018). Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 18 (1), 597-633. DOI: 10.30627/cuilah.440727
MLA ÇAYIROĞLU, Y . "Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18 (2018): 597-633 <http://dergipark.gov.tr/cuilah/issue/38146/440727>
Chicago ÇAYIROĞLU, Y . "Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18 (2018): 597-633
RIS TY - JOUR T1 - Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler AU - Yüksel ÇAYIROĞLU Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.30627/cuilah.440727 DO - 10.30627/cuilah.440727 T2 - Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) JF - Journal JO - JOR SP - 597 EP - 633 VL - 18 IS - 1 SN - 1303-3670-2564-6427 M3 - doi: 10.30627/cuilah.440727 UR - http://dx.doi.org/10.30627/cuilah.440727 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler %A Yüksel ÇAYIROĞLU %T Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler %D 2018 %J Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) %P 1303-3670-2564-6427 %V 18 %N 1 %R doi: 10.30627/cuilah.440727 %U 10.30627/cuilah.440727