Yıl 2016, Cilt 21, Sayı 41, Sayfalar 27 - 62 2017-03-29

Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de

Yasin Beyaz [1]

253 0

Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nı kaybetmesiyle birlikte İmparatorluk bakiyesi olan Arap topraklarında pek çok devlet kurulmuştur. Değişik nedenlerle yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde barınamayan birçok Osmanlı aydını ve devlet adamı bu devletlere göç etmiş ve bazıları bunların kuruluş sürecinde etkili olmuşlardır. Bu kişiler sahip oldukları tecrübeleri ve birikimleri bu yeni devletlerin hizmetine sunmuşlardır. Bu makalede çeşitli siyasi sebeplerle Türkiye Cumhuriyeti’ni terk edip önce Mısır’a daha sonra da Ürdün’e göç etmek zorunda kalan Rıza Tevfik’in Ürdün’de yapmış olduğu siyasi, idari ve kültürel faaliyetler ele alınacaktır. Arapça kaynaklarda, Rıza Tevfik’in kendi yazdığı yazılar ve onun hakkında yazılan yazılar toplanarak onun Ürdün’deki hayatına dair bilinmeyen birçok nokta aydınlatılmaktadır.  

Rıza Tevfik, Ürdün, Osmanlı İmparatorluğu, Emir Abdullah, Amman
  • “Tekârîr Cakob İsrail Di Han an Likââtihi maa Sümüvvü’l-Emir Abdullah.” Mecelletü’l-Yermûk 40 (1993): 4-5.
  • Asad, Muhammed. et-Tarik ila Mekke. Mekke: el-Mektebetü’l-Abdu’l-Azîzi’l-Âm, 1954.
  • Başikoğlu, Munise. “Babam Rıza Tevfik.” Tarih Toplum 59 (1988): 51-54.
  • Birbudak, Togay Seçkin. “Türkiye Cumhuriyeti-Ürdün İlişkileri Kapsamında Emir Abdullah’ın 1937 Türkiye Ziyareti”, Uluslararası Türk-Arap Müşterek Değerler ve Kültürel Etkileşim Sempozyumu Bildirileri Kitabı, ed. Mehmet Sıddık Yıldırım (Amman: Yunus Emre Enstitüsü, 2014).
  • Daniş, Hüseyin, Rıza Tevfik. Rubâiyâyt-ı Ömer Hayyam. İstanbul: Evkaf Matbaası, 1340/1922.
  • Ebu’ş-Şa’r, Hind. “Ceridetü’l-Kıble es-Sevra elleti lem Nedrusuha Tivâle Karn,” el-Düstûr, 3 Şubat 2016.
  • El-Âbidî, Mahmud. el-Hafriyâtü’l-Âsariyye fi Şarki’l-Ürdün. Amman: 1964.
  • El-Camiatü’l-Arabiyye, 7 Mayıs, 1928, 3.
  • Elifbâ Gazetesi
  • El-Karmil Gazetesi
  • El-Kâsım, İfâf Muhammed. Senevât el-Feylesof Rıza Tevfîk fi’l-Ürdün 1923-1931. Amman: Daru’l-Me’mûn, 2016.
  • El-Kıble Gazetesi
  • El-Mülessem, el-Bedevî. Arar Şairü’l-Ürdün. Beyrut: Daru’l-Kalmer.
  • El-Ürdün, 11 Kanun-i Sani, 1930, sayı 327, 1.
  • Emir Abdullah. Biz Osmanlı’ya Neden İsyan Ettik?. İstanbul: Klasik Yayınları, 2003.
  • Emir Abdullah. el-Âsâru’l-Kâmile li Melik Abdullah bin el-Hüseyn. Amman: Daru’l-Müttehide Li’n-Neşr.
  • Eş-Şarku’l-Arabî Gazetesi
  • El-Ürdün, 9 Mart, 1925, sayı 95, 2-3.
  • Et-Tell, Mustafa Vehbi. Divan-ı Mustafa Vehbi Tell. Amman: 1982.
  • Filistin Gazetesi
  • Haccî, Şükrî Cibbîn. El-Edeb fi’s-Sahâfeti’l-Ürdün fi Ahdi’l-İmara 1921-1946. Amman: Vizaretü’s-Sekafe, 2002.
  • Halid, Refik. Aziz Felesofum: Refik Halid’den Rıza Tevfik’e Mektuplar. Haz. Abdullah Uçman. İstanbul; Dergah Yayınları, 2014.
  • Hayr, Hânî Süleyman. es-Sicil et-Tarihu’l-Musavver.
  • Kandemir, Feridun. Rıza Tevfik’in İtirafları. İstanbul: Yağmur Yayınevi, 2013.
  • Muhafaza, Ali. Tarihü’l-Ürdün el-Muasır Ahdi’l-İmâra-Muasır Ürdün Tarihi 1921-1946. Amman: Merkezü’l-Kütübü’l-Ürdünî, 1989.
  • Münib el-Mâzî-Süleyman Mûsâ. Tarihü’l-Ürdün fi’l-Karni’l-İşrîn. Amman: Mektebetü’l-Muhtesib.
  • Müşakabe, Abdurrahman Ahmed Salim. Hasan Halid Ebu’l-Hüda 1923-1931. Yüksek Lisans Tezi, Âl-i Beyt Üniversitesi, 2011.
  • Noyan, Mehmet. Milli Mücadele’de Yüzellilik Olayı ve Rıza Tevfik Bölükbaşı. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2007.
  • Rıza Tevfik. Et-Tefâuliyye ve Et-Teşâumiyye fi’l-Hayat ve’ş-Şi’r. Amman: 1929.
  • Sekafetünâ fi Hamsîn Âmen. Amman: Daru’s-Sekafe ve’l-Funûn, 1972.
  • Semâdî, İmtinân. Şi’r Fuad el-Hatîb. Amman: Vizâretü’s-Sekâfe.
  • Süleyman, Muhammed. Târîhü’s-Sahâfeti’l-Filistiniyye1876-1976. Kıbrıs: 1987.
  • Taravne, Muhammed Salim, Hadi Ebdu’l-Fettah el-Muhasene. İdaretü’l-Maarif İmârati Şarku’l Ürdün. Amman: Daru’l-Künûzu’l-Marife, 2015.
  • Tevfik, Rıza. Rıza Tevfik’ten Kızı Munise Hanım’a Mektuplar. Haz. Abdullah Uçman. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2015.
  • Topuzlu, Cemil. 80 Yıllık Hatıralarım. İstanbul: İşaret Yayınları, 2010.
  • Uçman, Abdullah. “Rıza Tevfik Bölükbaşı.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA)35: 68-70.
  • Uçman, Abdullah. Rıza Tevfik’in Şiirleri ve Edebi Makaleleri Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2004.
  • Uçman, Abdullah. Serâb-ı Ömrüm ve Diğer Şiirleri. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2012.
  • Varol, Muharrem, “Rasputinleştirilen Bir Şeyh: Ebu’l-Hüda Sayyadi”, Prof. Dr. Cevdet Küçük Armağanı, e. Zekeriya Kurşun, Haydar Çoruh, 60-69. İstanbul: Ordaf Yayınları, 2013.
  • Zu’bî, Ziyad Salih. Arâr ve El-Hayyâm Tercümetü’r-Rubâiyyât ve Nusûsun Uhrâ. Amman: El-Müessetü’l-Arabiyye li’l-Dirâsât ve’n-Neşr, 2003.
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makale
Yazarlar

Yazar: Yasin Beyaz

Bibtex @ { divan315100, journal = {Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi}, issn = {1309-6834}, address = {Bilim ve Sanat Vakfı}, year = {2017}, volume = {21}, pages = {27 - 62}, doi = {10.20519/divan.315100}, title = {Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de}, key = {cite}, author = {Beyaz, Yasin} }
APA Beyaz, Y . (2017). Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 21 (41), 27-62. DOI: 10.20519/divan.315100
MLA Beyaz, Y . "Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de". Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 21 (2017): 27-62 <http://dergipark.gov.tr/divan/issue/29418/315100>
Chicago Beyaz, Y . "Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de". Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 21 (2017): 27-62
RIS TY - JOUR T1 - Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de AU - Yasin Beyaz Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.20519/divan.315100 DO - 10.20519/divan.315100 T2 - Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 27 EP - 62 VL - 21 IS - 41 SN - 1309-6834- M3 - doi: 10.20519/divan.315100 UR - http://dx.doi.org/10.20519/divan.315100 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de %A Yasin Beyaz %T Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de %D 2017 %J Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi %P 1309-6834- %V 21 %N 41 %R doi: 10.20519/divan.315100 %U 10.20519/divan.315100
ISNAD Beyaz, Yasin . "Osmanlı Bakiyesinde Bir Osmanlı Aydını: Rıza Tevfik Ürdün’de". Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 21 / 41 (Mart 2017): 27-62. http://dx.doi.org/10.20519/divan.315100