Cilt 30, Sayı 1, Sayfalar 121 - 148 2016-01-21

Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi

Ayşe Kayapınar [1]

346 910

Bugün Kuzeydoğu Bulgaristan’da yer alan Provadia kenti, Osmanlı döneminde Pravadi olarak bilinmektedir. Yerel Türk ağzında Pravadı olarak adlandırılmaktadır. Kentin adı muhtemelen Bizans Yunancasında kullanılan Provaton adından gelmektedir. Kentin adı Slavca olarak Oveç’tir. Hem Yunanca provato hem de Slavca oveç kelimesi koyun anlamındadır. Pravadi kalesi ise Türklerce Taşhisar olarak adlandırılmaktadır. Pravadi bölgesi çok eski dönemlerden itibaren iskân edilen bir bölgeydi. Pravadi kalesinin X. yüzyılda Çar Simeon döneminde kurulduğu varsayılmaktadır. Bizans (960-1187) ve II. Bulgar Devleti (1187-1393) dönemlerinde Pravadi kalesi önemli bir idari ve dini merkezdir. Pravadi, Karadeniz’e dökülen İridere nehrinin plato niteliği taşıyan havzasında Varna yakınlarında olup 1388 yılında Çandarlı Ali Paşa komutasında yapılan sefer esnasında Timurtaşoğlu Yahşi Bey tarafından ele geçirilmiştir. Fetret Devrinde Musa Çelebi Pravadi kalesini bir müddet kuşattıktan sonra zapt etmiştir. Macarlar, 1444 yılında Pravadi kalesini ele geçirdikten sonra tahrip etmesiyle muhtemelen kale bu tarihten sonra önemini yitirmiştir. Pravadi kasabasının kalenin altındaki düzlükte kurulması da belki bu tarihten sonra olmuştur. Osmanlı fethinin ilk yüzyılında Niğbolu Sancağına bağlı bir nahiye merkezi olan Pravadi, XVI. yüzyılda Silistre Sancağına bağlı bir kaza merkezi haline gelmiştir. Osmanlıların fethinden sonra bölgeye Anadolu kökenli Türkler yerleştirilmiş ise de 1444’deki tahribat sonrasında buradaki köyleri şenlendirmek amacıyla II. Murat, yeniden Türklerin yerleştirilmesini istemiştir. Anadolu’dan gelen Yörükler, XVI. yüzyıl boyunca Pravadi ve civarına iskân edilmişlerdir. Naldöken, Selanik, Kocacık gibi Yörük grupları, bugün hala varlığını sürdüren Pravadi’ye bağlı köylere yerleşmişlerdir. Zaman içerisinde Pravadi Ermeni, Yahudi ve Latinlerin yaşadığı bir yerleşim birimi olmuştur. Dolayısıyla Pravadi, çok etnikli, çok dinli ve çok dilli bir kent niteliğine sahiptir. Pravadi, 1878’de Bulgaristan Prensliğinin kurulduğu tarihe kadar Osmanlı Devleti sınırları içerisinde kalmıştır. XVII. yüzyılın başında Pravadi köylerinden bazıları ayrılarak Yeni Pazar nahiyesine dahil edilmişlerdir. Bu çalışmada XVI. yüzyıla ait Osmanlı tahrir, akıncı ve avarız defterleri ile bazı batılı kaynaklar ışığında Pravadi’nin Osmanlı dönemindeki gelişimi ve demografik yapısı incelenecek, bağlı köyler üzerinde durulacaktır.
Osmanlı Devleti, Balkanlar, Rumeli, Bulgaristan, Pravadi
  • - Arşiv Malzemesi
  • BOA, TT 370
  • BOA, TT 542
  • BOA, TT 771
  • TKGM, TT 83
  • TKGM, TT 86
  • TKGM, TT 561
  • -Araştırma ve İnceleme Eserleri
  • Acaroğlu 2006 M. T. Acaroğlu, Bulgaristan’da Türkçe Yer Adları Kılavuzu, Ankara.
  • Ayverdi 1982 E. H. Ayverdi, Avrupa’da Osmanlı Mimari Eserleri, Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk, IV. cilt/ 4,5,6. kitap, İstanbul.
  • Doğru 2000 Halime Doğru, XIII-XIX. Yüzyıllar Arasında Rumeli’de Sağ Kolun Siyasi, Sosyal, Ekonomik Görüntüsü ve Kozluca Kazası, Eskişehir.
  • Doğru 2006 Halime Doğru, Lehistan’da Bir Osmanlı Sultanı, İstanbul.
  • Evliya Çelebi Evliya Çelebi bin Derviş Mehmed Zılli, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, haz. Y. Dağlı, S. Ali Kahraman, Kitap 3, İstanbul.
  • Gökbilgin 2008 M. T. Gökbilgin, Rumeli’de Yürükler, Tatarlar ve Evlâd-ı Fâtihân, İstanbul.
  • Güzelev 1995 V. Güzelev, Oçertsi vırhu istoriyata na bılgarskiya severoiztok i Çernomorieto (kraya na XII-naçaloto na XV vek), Sofya.
  • İnalcık ve Oğuz 1989 Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân, İzladi ve Varna Savaşları (1443-1444) Üzerinde Anonim Gazavâtname, yay. Halil İnalcık ve Mevlûd Oğuz, Ankara.
  • İreçek 1899 K. İreçek, Pıtuvaniya po Bılgariya, c. 2, Plovdiv 1899.
  • Jorga 2005 N. Jorga, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, çev. N. Epçeli, İstanbul.
  • Kanitz 1882 F. Kanitz, La Bulgarie danubienne et le Balkan, études de voyage (1860-1880), Paris.
  • Kayapınar 2002 Ayşe Kayapınar, “Tuna Bulgar Devleti (679-1018)”, Türkler, ed. H. C. Güzel, K. Çiçek, S. Koca, c. 2, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s.630-640.
  • Kayapınar 2013 Ayşe Kayapınar, “Bulgaristan’da Osmanlı Hakimiyetinin Kurulması: Dönemlendirme Sorunu ve İskan”, Türk Tarihinde Balkanlar, ed. Zeynep İskefiyeli, M. Bilal Çelik, Serkan Yazıcı, Sakarya, s.313-333.
  • Kiel 1994 Machiel Kiel, “Mevlana Neşri and the Towns of Medieval Bulgaria”, Studies in Ottoman History in Honour Professor V. L. Ménage, ed. by C. Heywood - C. Imber, İstanbul, s.165-187.
  • Kiel 2005 Machiel Kiel, “The Heart of Bulgaria, Popuation and settlement history of the distrcits of Provadia, Novi Pazar and Shoumen from the Late-Middle Ages till the end of the Ottoman Period”, Uluslararası Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Türk-Bulgar İlişkileri Sempozyumu Bildirileri, 11-13 Mayıs 2005, Eskişehir, s.15-38.
  • Kiel 2007 Machiel Kiel, “Pravadi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c. 34, s.339-340.
  • Kozlubel Doğru 2011 Halime Kozlubel Doğru, 1844 Nüfus Sayımına Göre Deliorman ve Dorbruca’nın Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu, Ankara.
  • Kunt 1979 Metin Kunt, Sancaktan Eyalete, 1550-1650 Arasında Osmanlı Ümerası ve İl İdaresi, İstanbul.
  • Kuzev 1974 A. Kuzev, “Vosstanie Konstantina i Frujina”, Bulgarian Historical Review, 3, s.59-60.
  • Leunclavius 1591 Johannes Leunclavius, Historiae Musulmanae Turcorum, de monumentis ipsorum exscriptae, libri XVIII, Frankfurt: Heredes Andreae Wecheli.
  • Lucari 1605 Giacomo di Pietro Luccari, Copioso Ristretto de Gli Annali Dirausa, Venedik.
  • Neşri Mehmet Neşri, Aşiretten İmparatorluğa Osmanlı Tarihi (1288-1485), sad. Necdet Öztürk, İstanbul 2011.
  • Serin 1998 Mustafa Serin,“Osmanlı Arşivinde Bulunan Temettuat Defterleri”, TC Başbakanlık I. Millî Arşiv Şûrası (20-21 Nisan 1998), Tebliğler. Tartışmalar, Ankara.
  • Zinkeisen 2011 W. Zinkeisen, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, çev. N. Epçeli, İstanbul.
Birincil Dil en
Konular Sosyal ve Beşeri Bilimler
Dergi Bölümü MAKALELER
Yazarlar

Yazar: Ayşe Kayapınar
E-posta: ayse.kayapinar@ikc.edu.tr

Bibtex @ { egetid185921, journal = {Tarih İncelemeleri Dergisi}, issn = {0257-4152}, address = {Ege Üniversitesi}, year = {2016}, volume = {30}, pages = {121 - 148}, doi = {10.18513/egetid.185921}, title = {Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi}, language = {tr}, key = {cite}, author = {Kayapınar, Ayşe} }
APA Kayapınar, A . (2016). Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi. Tarih İncelemeleri Dergisi, 30 (1), 121-148. DOI: 10.18513/egetid.185921
MLA Kayapınar, A . "Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi". Tarih İncelemeleri Dergisi 30 (2016): 121-148 <http://dergipark.gov.tr/egetid/issue/17758/185921>
Chicago Kayapınar, A . "Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi". Tarih İncelemeleri Dergisi 30 (2016): 121-148
RIS TY - JOUR T1 - Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi AU - Ayşe Kayapınar Y1 - 2016 PY - 2016 N1 - doi: 10.18513/egetid.185921 DO - 10.18513/egetid.185921 T2 - Tarih İncelemeleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 121 EP - 148 VL - 30 IS - 1 SN - 0257-4152- M3 - doi: 10.18513/egetid.185921 UR - http://dx.doi.org/10.18513/egetid.185921 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Tarih İncelemeleri Dergisi Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi %A Ayşe Kayapınar %T Osmanlı Döneminde Rumeli’de Bir Nahiye Merkezi: Pravadi %D 2016 %J Tarih İncelemeleri Dergisi %P 0257-4152- %V 30 %N 1 %R doi: 10.18513/egetid.185921 %U 10.18513/egetid.185921