Year 2018, Volume 6, Issue 2, Pages 263 - 276 2018-12-30

13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI

Gamze KÖPRÜLÜ [1]

22 90

Ortaçağ İslâm medeniyetlerinde 10-13. yüzyıl bazı müzikologlar tarafından Türk mûsikîsi adına oluşum dönemi olarak kabul edilmektedir. El-Kindî, İbn Sînâ, Fârâbî gibi önemli mûsikî adamları 13. yüzyıl sistemci okulu için kaynak teşkil etmiştir. 13. yüzyılın güçlü ismi Safiyüddîn Urmevî on yedili ses sistemi ile Türk mûsikîsi ses sistemine yeni bir bakış açısı ve soluk getirmiştir. Safiyüddîn Urmevî tarafından ortaya konan ses sistemini, daha sonra sistemci okul, onu takip edenler ise ilim erbapları olarak anılacaktır. Kutbuddin Mahmut Şîrâzî, Alişah b. Hacı Büke, Fethullah Şirvânî, Benâî, Abdülkadir Merâgî gibi daha birçok ilim erbabının kaleme aldığı ve yüzyıllar boyu kaynak niteliği teşkil edecek eserlerin verildiği ilim erbabı okul 15. yüzyılın ikinci yarısına yani iş erbapları olarak adlandırılan yeni bir ekolün doğuşuna kadar devam etmiştir. Nağmeler ilim erbapları tarafından cins, aralık, ebced harf notası, tabaka gibi anlayışlarla ortaya konmaktaydı. Safiyüddîn Urmevî’den itibaren sistemci okulu takip eden nazariyatçılar kendi eserleri içerisinde yeni ve farklı bakış açıları ile Türk mûsikî nazariyatına katkılarda bulunmuşlardır.

Müslüman Türk bilginlerinin çalışmaları çok uzun olmayan değerlendirmeler yoluyla incelenerek, yaşamış oldukları döneme ve sonra ki dönem mûsikîsine, sesin oluşumunun açıklanması, cinsler, aralıklar ile makamların ortaya konması, usûller ve yeni usûl terkipleri, mürekkeb makam oluşumu gibi daha birçok konu ile mûsikî ilmine katkılarının ortaya konması amaçlanmıştır. Evren olarak 13-15. yüzyıl mûsikîsine hizmet etmiş ilim adamlarının tamamı kabul edilirken örneklem olarak aynı okulun takipçileri olması sebebiyle kendi dönemlerine damga vurmuş beş nazariyatçı seçilmiştir. 

13-15. Yüzyıl, Ortaçağ, İslam Medeniyeti, Sistemci Okul, Türk Mûsikîsi
  • Arslan, Fazlı, Safiyüddîn Abdülmümin el-Urmevî ve er-Risâletü’ş-Şerefiyye, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, İstanbul, 2017.
  • Arslan, Fazlı, Qur’ân’s Tajwid at Qutb al-Din al-Shirâzi’s Music Notation, International Journal of Humanities and Social Science, Vol. 1. No. 10: 209, 2011.
  • Arslan, Fazlı, Müslüman-Türk Bilginlerin Müzik Bilimine Katkıları (X-XIII. Yüzyıllar). Türkiyat, 24: 11, 2014.
  • Arslan, Fazlı, İslâm Medeniyetinde Mûsikî, İstanbul: Beyan Yayınları, 2015.
  • Çakır, Ahmet, Alişah b. Hacı Büke'nin Mukaddimetü'l-Usûl Adlı Eseri, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1999.
  • Farmer, Henry George, Music, The Legacy of Islam, Oxford University Press, 1931.
  • Farmer, Henry George, A History of Arabian Music, London, 1929.
  • Farmer, Henry George, The Sources of Arabian Music, Leiden, 1965.
  • Güray, Cenk, Bin Yılın Mirası Makamı Var Eden Döngü: Edvar Geleneği, İstanbul, Pan Yayıncılık, 2012.
  • Handmir, Gıyaseddin Muhammed, Târih-i Habîbüssiyer fi Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer, c.III, Tahran, 1362.
  • Kamiloğlu, Rızvan, Ahmedoğlu Şükrullah ve “Edvâr-ı Mûsikî” Adlı Eseri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü , Ankara, 2007.
  • Kolukırık, Kubilay, Abdülkâdir Merâgî ve Şerhu’l-Edvâr adlı eserinin 14. Yüzyıl Türk Mûsikîsi Nazariyatındaki Yeri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2009.
  • Levendoğlu Öner, Oya, Nazife, “Osmanlı Dönemi 15. Yüzyıl Müzik Yazmalarında Makam Tanımları, Sınıflamaları Ve Bir Geçiş Dönemi Kuramcısı: Ladikli Mehmet Çelebi”, Uluslararası İnsan Bilimleri, 2: 796, 2011.
  • Neubauer, Eckhard, Safi al-Din al-Urmawi, EI, X, Leiden, 1995.
  • Sezikli, Ubeydullah, Abdülkadir Meragi ve Cami’ul-Elhan'ı, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2007.
  • Tekin, Hakkı, Ladikli Mehmet Çelebi ve er-Risâletü’l-Fethiyye’si, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde, 1999.
  • Tıraşcı, Mehmet, Türk Mûsikîsi Nazariyatı Tarihi, İstanbul: Kayıhan Yayıncılık, 2017.
  • Uslu, Recep, Makasıdu'l-Elhan Meragi'den II. Murad'a Müziğin Maksatları, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2015.
  • Uygun, Mehmet Nuri, Safiyüddin Abdülmü’min Urmevî ve Kitâbü’l-Edvârı, İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı, 1999.
  • Wright, Owen, The Modal System of Arab and Persian Music, Oxford, 1978.
  • https://islamansiklopedisi.org.tr/er-risaletus-serefiyye
  • https://islamansiklopedisi.org.tr/er-risaletus-serefiyye , son erişim tarihi: 13.12.21018.
Primary Language tr
Subjects
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-6354-3999
Author: Gamze KÖPRÜLÜ

Bibtex @research article { guifd522903, journal = {Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, issn = {2147-8422}, address = {Gaziosmanpasa University}, year = {2018}, volume = {6}, pages = {263 - 276}, doi = {}, title = {13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI}, key = {cite}, author = {KÖPRÜLÜ, Gamze} }
APA KÖPRÜLÜ, G . (2018). 13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6 (2), 263-276. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/guifd/issue/43119/522903
MLA KÖPRÜLÜ, G . "13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI". Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (2018): 263-276 <http://dergipark.gov.tr/guifd/issue/43119/522903>
Chicago KÖPRÜLÜ, G . "13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI". Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (2018): 263-276
RIS TY - JOUR T1 - 13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI AU - Gamze KÖPRÜLÜ Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 263 EP - 276 VL - 6 IS - 2 SN - 2147-8422- M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI %A Gamze KÖPRÜLÜ %T 13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI %D 2018 %J Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi %P 2147-8422- %V 6 %N 2 %R %U
ISNAD KÖPRÜLÜ, Gamze . "13-15. YÜZYIL ORTAÇAĞ İSLAM MEDENİYETİNDE SİSTEMCİ OKUL ve TÜRK MÛSİKÎ İLMİNE KATKILARI". Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 / 2 (December 2019): 263-276.