Yıl 2018, Cilt , Sayı , Sayfalar 244 - 263 2018-12-31

OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE

Ayşe YILDIZ [1]

63 111

Klasik Türk şiirinde kimi zaman tek başına kimi zaman da “toprak döşenmek”le beraber kullanılan bir deyim olan “taş yasdanmak”, edebî metinlerde yeterli sayıda tanığı olmasına rağmen sözlüklerde yer almamış bir yapıdır.

Sınırlı sayıdaki araştırmada, “taş yasdanmak”ın âşıklık göstergelerinden biri olduğu ve klasik şiirin âşık tipinin şiir kurgusunda karşılaşılan sıkıntı, dert ve çaresizlik gibi manevi deneyimlerin ifadesinde şairler tarafından kullanıldığı belirtilir. Deyime verilen anlam, sözlüklere girmemiş bir deyim/ifade kalıbını yorumlaması açısından değerli olmakla beraber, anlamlandırma konusunda eksik kaldığını düşündürmektedir. 

İbrani mitolojisine göre, annesinin onu öldüreceklerine dair uyarısı ile kardeşi ve yeğeninden kaçan Yakup peygamber, bu kaçış yolculuğunda taşlardan birini yastık olarak başının altına koyup uykuya dalar. Rüyasında yeryüzü ve gökyüzü arasında bir merdiven olduğunu, meleklerin bu merdivenden inip çıktığını görür. Aynı rüyada tanrısal bir sesin, üzerinde uykuya daldığı toprağı kendisine vereceğini ve kendisini koruyacağını söylediğini işitir. “Toprak üzerinde taşa yaslanarak” uyuyan Yakup peygamberin bu anlatısından hareketle anlamlandırma konusunda ihtilaflar yaşanan “taş yasdanmak” deyimine yeni bir anlam önerisi sunulması ve deyimin oluşmasına temel olduğu düşünülen mitolojik köken üzerinden bir tartışma yapılması amaçlanmaktadır. 

Klasik Türk şiiri, taş yasdanmak, Hz Yakup, beytel
  • Aksoy, Ömer Asım. (1994), Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü-Deyimler Sözlüğü. C.2, TDK Yayınları, Ankara.
  • Aksoyak, İ. Hakkı. (e-kitap), Gelibolulu Mustafa Âlî Divanlar. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/58695,gelibolulu-mustafa-ali-divanipdf.pdf?0.
  • Arslan, Mehmet. (e-kitap), Mihrî Hâtun Divânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/58679,mihri-hatun-divanipdf.pdf?0.
  • Avşar, Ziya. (e-kitap), Revânî Dîvânı. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/56143,revani-divanipdf.pdf?0.
  • Cooper, J.C. (1979), An Illustrated Encyclopaedia of Traditional Symbols. Thames and Hudson Publication, London.
  • Çavuşoğlu, Mehmed. (2003), Divanlar Arasında, Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  • Çavuşoğlu Mehmed, Tanyeri, M. Ali. (1981), Hayretî Divanı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.
  • Çeltik, Halil. (e-kitap), Ahmed-i Rıdvan Dîvânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/55738,ahmed-i-ridvan-divanipdf.pdf?0.
  • Dağlar, Abdülkadir. (2014). “Şiirin Mazmûn Hâli”, Metnin Hâlleri: Osmanlı’da Telif, Tercüme ve Şerh, (ed. Hatice Aynur, Müjgân Çakır, Hanife Koncu, Selim S. Kuru, Ali
  • Emre Özyıldırım), Klasik Yayınları, İstanbul: 196-247.
  • Dehhudâ, Ali Ekber. Lugatnâme-i Dehhudâ. CD.
  • Demirci, Kürşat. (2013), Eski Mezopotamya Dinlerine Giriş, Ayışığı Kitapları, İstanbul.
  • Doğan, Muhammet Nur. (e-kitap), Fuzûlî Leylâ vü Mecnûn.. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10679,girispdf.pdf?0.
  • Durmuş, Tuba Işınsu ve Rıdvan Canım. (e-kitap), Edirneli Şevkî Divânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/59035,sevki-divanipdf.pdf?0.
  • Eliade, Mircea. (2015), Dinler Tarihine Giriş. (çev. Lale Arslan Özcan), Kabalcı Yayınları, İstanbul.
  • Eliade, Mircea. (2017), Kutsal ve Kutsal Dışı, (çev. Ali Berktay), Alfa Yayınları, İstanbul.
  • Erünsal, İsmail E. (e-kitap), Tâcî-zâde Cafer Çelebi Dîvân. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/59332,taci-zade-cafer-celebi-divanipdf.pdf?0.
  • Eyüboğlu, E. Kemal. (1973), On Üçüncü Yüzyıldan Günümüze Kadar Şiirde ve Halk Dilinde Atasözleri ve Deyimler, İstanbul: Doğan Kardeş Matbaacılık.
  • Gıynaş, Kamil Ali. (e-kitap), Pervâne Bey Mecmuası. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/55832,pervane-bey-mecmuasi-pdf.pdf?0.
  • Graves, Robert, Patai, Raphael. (2013), İbrani Mitleri Tekvin-Yaratılış Kitabı, (çev. Uğur Akpur),: Say Yay. İstanbul.
  • Gürbüz, Mehmet. (2012), Safiye Sultanzâde Mehmed Rezmî Divan, Grafiker Yayınları, Ankara.
  • Harmancı, M. Esat. (2017), Süheylî Dîvân, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/55750,suheyli-divanipdf.pdf?0.
  • Gürgendereli, Müberra. (e-kitap), Mostarlı Hasan Ziyâ’î Divânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/56211,mostarli-hasan-ziyai-divanipdf.pdf?0.
  • İbn Hazm. (2015), Güvercin Gerdanlığı, (çev. Mahmut Kanık), İnsan Yayınları, İstanbul.
  • İnce, Adnan. (1994), Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Dîvânı, Yükseköğretim Kurulu Matbaası, Ankara.
  • Kanar, Mehmet. (2011), Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü, Say Yayınları, İstanbul.
  • Karavelioğlu, Murat A. (e-kitap), Şem‘î Dîvânı, http://www.ekitap.yek.gov.tr/Home/Show2?BOOK_NO=27.
  • Kaya, Bayram Ali. (e-kitap), Azmi-zâde Hâletî Dîvânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/56159,azmizade-haleti-divanipdf.pdf?0.
  • Kazan Nas, Şevkiye. (e-kitap), Celilî Dîvânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/59375,celili-divanipdf.pdf?0.
  • Kılıç, Atabey. (2005), Müridî ve Pend-i Rical Mesnevisi(İncelme-Tenkitli Metin-Dizin), Akademi Kitapevi, İzmir.
  • Kılıç, Filiz. (e-kitap), Âşık Çelebi Dîvânı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/55975,asik-celebi-divanipdf.pdf?0.
  • Kitab-ı Mukaddes Eski ve Yeni Ahit, (2012). Kitabı Mukaddes Şirketi, İstanbul.
  • Kurnaz, Cemal, Tatcı, Mustafa. (2001), Ümmî Divan Şairleri ve Enverî Divanı, MEB Yayınları, Ankara.
  • Kurnaz, Cemal. (2000), Divan Edebiyatı ve Türk Kimliği. Kurgan Edebiyat Yayınları, Ankara.
  • Mengi, Mine. (1995), Mesîhî Dîvânı. AKM Yayınları, Ankara.
  • Mermer, Ahmet. (1997), Karamanlı Aynî ve Dîvânı, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • Mermer, Ahmet. (2004), Kütahyalı Rahîmî ve Dîvânı, Sahaflar Kitap Sarayı, İstanbul.
  • Nanon Gardin, Olorenshaw, Robert , Gardin, Jean , Klein, Olivier. (2014), Larousse Semboller Sözlüğü, (çev. Beyza Akşit), Bilge Yayınları. İstanbul.
  • Okuyucu, Cihan. (1994), Cinânî Hayâtı Eserleri Dîvânının Tenkidli Metni, TDK Yayınları, Ankara.
  • Onay, Ahmet Talât. (1992), Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı, (hzl. Cemal Kurnaz), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara.
  • Özyıldırım, Ali Emre. (e-kitap), Hamdullah Hamdî Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10615,girispdf.pdf?0.
  • Parlatır, İsmail. (2008), Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, Yargı Yayınları, Ankara.
  • Şentürk, Ahmet Atilla (1995), Rakibe Dair (Klasik Osmanlı Edebiyatı Tiplerinden), Enderun Yayınları, İstanbul.
  • Tanrıbuyurdı, Gülçin. (e-kitap), Kalkandelenli Mu’idî Dîvân, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/59883,kalkandelenli-mu39idi-divanipdf.pdf?0.
  • Tanyeri, M. Ali. (1999), Örnekleriyle Divan Şiirinde Deyimler, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • Tanyu, Hikmet. (1968), Türklerde Taşla İlgili İnançlar, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara.
  • Tarlan, Ali Nihat. (1945), Hayâlî Bey Dîvânı, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
  • Tarlan, Ali Nihat. (1992), Necatî Beg Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • Tatcı, Mustafa. (e-kitap), Yunus Emre Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10663,metinpdf.pdf?0.
  • TDK. (1978), Derleme Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • Tolasa ,Harun. (2001), Ahmed Paşa’nın Şiir Dünyası, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • Tulum, Mertol, Tanyeri, M. Ali. (1977), Nevî Divan. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.
  • Tülbentçi, Feridun Fazıl. (1977), Türk Atasözleri ve Deyimleri, İnkılap ve Aka Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  • Yazar, İlyas. (2010), Kânî Dîvânı, Libra Kitap, İstanbul.
  • Yekbaş, Hakan. (2010), Sehî Bey Divânı,: Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  • Yılmaz, Ozan. (2013), “Gelenekten Deyişe” Klasik Türk ve Fars Edebiyatlarının Ortak İfade Biçimlerinden “Başa Toprak Saçmak”, Türük Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi. S. 2. s. 336-350.
  • Zülfe, Ömer. (e-kitap), Hecrî Dîvân, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10618,hecripdf.pdf?0.
  • Zülfe, Ömer. (e-kitap), Yakînî Dîvân, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Dergi Bölümü MAKALELER
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-0920-8030
Yazar: Ayşe YILDIZ
Kurum: ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { hikmet469515, journal = {Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online)}, issn = {2458-8636}, eissn = {2458-8636}, address = {Ahmet TANYILDIZ}, year = {2018}, volume = {}, pages = {244 - 263}, doi = {10.28981/hikmet.469515}, title = {OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE}, key = {cite}, author = {YILDIZ, Ayşe} }
APA YILDIZ, A . (2018). OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE. Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online), (), 244-263. DOI: 10.28981/hikmet.469515
MLA YILDIZ, A . "OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE". Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) (2018): 244-263 <http://dergipark.gov.tr/hikmet/issue/41411/469515>
Chicago YILDIZ, A . "OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE". Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) (2018): 244-263
RIS TY - JOUR T1 - OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE AU - Ayşe YILDIZ Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28981/hikmet.469515 DO - 10.28981/hikmet.469515 T2 - Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) JF - Journal JO - JOR SP - 244 EP - 263 VL - IS - SN - 2458-8636-2458-8636 M3 - doi: 10.28981/hikmet.469515 UR - http://dx.doi.org/10.28981/hikmet.469515 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE %A Ayşe YILDIZ %T OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE %D 2018 %J Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) %P 2458-8636-2458-8636 %V %N %R doi: 10.28981/hikmet.469515 %U 10.28981/hikmet.469515
ISNAD YILDIZ, Ayşe . "OSMANLI ŞİİRİNDEKİ “TAŞ YASDANMAK” DEYİMİNDEN HZ. YAKUP’UN BEYTEL’İNE". Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) / (Aralık 2019): 244-263. http://dx.doi.org/10.28981/hikmet.469515