Yıl 2018, Cilt 17, Sayı 34, Sayfalar 109 - 142 2018-12-15

İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ
The Argument of Imam Māturīdī With the Jews: His Theological Critiques of Prophetic Beliefs

Recep Önal [1]

34 86

Ehl-i Sünnet’in en önemli temsilcisi olan İmam Mâtürîdî (ö. 333/944) çeşitli din, inanç ve kültürlere ev sahipliği yapan Mâverâünnehir’de dünyaya gelmiş, dinî, felsefî ve siyasî birçok görüşün ortaya çıktığı ve İslam inancına içeriden ve dışarıdan yıkıcı düşüncelerin sokulmaya başlandığı bir dönemde yaşamıştır. Yaşadığı toplumun inanç ve değerlerine karşı sorumluluk bilinciyle hareket eden Mâtürîdî, İslam inanç esaslarını bu yıkıcı fikrî saldırılara karşı savunarak büyük bir mücadele vermiştir. Bu mücadelesinde tevhid merkezli din anlayışını ön plana çıkarmış, bu inanca aykırı görüş benimseyen dinleri eleştirmiştir. Mâtürîdî’nin eleştirdiği dinlerden biri de Yahudilik’tir. Ona göre beşeriyetin ilk dini, tevhid dinidir. Bu anlamda Hz. Muhammed de dahil bütün peygamberler aynı dini tebliğ etmiş; insanları sadece Allah’ı birlemeye ve ibadeti O’na has kılmaya çağırmışlardır. Ancak bu dine inanan topluluklar çeşitli sebeplerle tevhid inancını bozmuşlardır. Bu inancı bozanların arasında Yahudiler de bulunmaktadır. Bu bakımdan Yahudilik, öz itibariyle ilahî bir din iken zamanla tahrif edilerek bu özden uzaklaşmıştır. Bu çerçevede Yahudi teolojisini çeşitli açılardan eleştiren Mâtürîdî, Yahudilerin bilhassa nübüvvet inançları üzerinde durmuştur. Bütün peygamberlerin aynı dini tebliğ ettiği prensibinden hareketle Yahudilerin nübüvvet konusunda benimsedikleri inançlarını ve peygamberlere karşı sergiledikleri tutumlarını tevhid inancından bir sapma olarak değerlendirmiştir. Bu makalede yukarıda teorik zemin dikkate alınarak Mâtürîdî’nin nübüvvet bağlamında Yahudi teolojisine yönelttiği temel eleştirilerinin tespiti amaçlanmaktadır.


Imam Māturīdī (d. 333/944), was born in in Transoxania where hosted to various religions, beliefs and cultures, and lived in a period in which many religious, philosophical and political views emerged and Islam was attacked by destructive thoughts coming from inside and outside. Acting with a sense of responsibility towards the beliefs and values of the community he lived, Māturīdī fought a great struggle by defending the principles of Islamic belief against this devastating intellectual assault. In this struggle, he highlighted the monotheist perception in religion and criticized the religions which had contradicted with this perception. Judaism was one of these religions that Māturīdī criticized. According to him, the first religion of humanity is the religion of monotheism. In this sense, all the prophets, including Prophet Muhammad, spread the same religion; they called on people to merely believe Allah and make worship unique to Him. However, some communities distorted the belief of monotheism for various reasons. Among these communities are Jews. In this respect, Judaism, while inherently a divine religion, was distorted over time and moved away from this essence. In this respect, by criticizing Jewish theology in various contexts, Māturīdī focused specifically on the prophetic beliefs of the Jews. Acting on the principle that all the prophets have the same religion, he regarded that the prophetic belief of the Jews ended up with a deviation from the belief of monotheism.  In this article, it is aimed to determine the criticisms of Māturīdī towards Jewish theology in the context of prophetic beliefs by taking theoretical background above into consideration.


  • Adam, Baki. “Müslümanların Yahudilere Yönelttiği Teolojik Eleştiriler”. Dinler Tarihi Araştırmaları 4 (2004): 103-118.
  • Adam, Baki. Yahudi Kaynaklarına Göre Tevrat. İstanbul: Pınar Yayınları, 2002.
  • Adam, Baki. Yahudilik ve Hıristiyanlık Açısından Diğer Dinler. İstanbul: Pınar Yayınları, 2002.
  • Adam, Baki. Yahudilik ve Hıristiyanlık Açısından Kur’ân’ın Tartışmalı Konuları. İstanbul: Pınar Yayınları, 2011.
  • Bayraktar, Mehmet. “Kur’ân ve Sünnet’in Dinlerarası Diyaloga Alet Edilmesi”. İslamî Araştırmalar 3/20 (2007): 301-308.
  • Bayraktar, Mehmet. Bir Hıristiyan Dogması Teslis. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2007.
  • Besalel, Yusuf. Yahudilik Ansiklopedisi. İstanbul: Gözlem Gazetecilik Yayınları, 2001.
  • Bozdağ, Bekir. İlahî Dinlerin Kutsal Kitaplarında Peygamberlik Anlayışı. Yüksek Lisans Tezi. Uludağ Üniversitesi, 1991.
  • Can, Mustafa. Mâtüridî’ye Kadar Nübüvvete Karşı Çıkanlar ve Mâtüridî’de Nübüvvet Anlayışı. Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi, 1997.
  • Çelebi, Ahmed. Mukayeseli Dinler Açısından Yahudilik. Trc. Ahmed Büyükçınar v.dğr. İstanbul: Kalem Yayınları, 1978.
  • Deedat, A. H. Eski ve Yeni Âhid’de Hazret-i Muhammed. Trc. Şinasi Siber. Ankara: DİB Yay., 1972.
  • Demirci, Muhsin. Kur’ân’ın Temel Konuları. İstanbul: İFAV Yayınları, 2000.
  • Erbaş, Ali. “Melek Düşüncesinin Farklı İnançlardaki Tezahürleri”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1996): 113-116.
  • Farukî, İsmail R. İbrahimî dinlerin Diyalogu. Trc. Mesut Karaşahan. İstanbul: Pınar Yay., 1993.
  • Göregen, Mustafa. İslam-Yahudi Polemiği ve Tartışma Konuları. Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi, 2002.
  • Gündüz, Şinasi. Din ve İnanç Sözlüğü. Konya: Vadi Yayınları, 1998.
  • Güner, Osman. Resulullah’ın Ehl-i Kitap’la Münasebetleri. Ankara: Fecr Yayınları, 1997.
  • Harman, Ö. Faruk. “Yahudilikte Peygamberlik ve Peygamberler”. İslam Tetkikleri Dergisi 9 (1995): 127-161.
  • Hindî, Rahmetullah. Ehl-i Kitaba İlahi Çağrı. Nşr. A. Sıddık. İstanbul: Faran Yayınları, 2006.
  • İbn Meymûn, Ebû İmrân Mûsâ b. Ubeydillâh el-Kurtubî el-İsrâîlî. Delâletü’l-Hâirîn. Nşr. Hüseyin Atay. Ankara: AÜİF Yayınları, 1974.
  • İnci, Salih. Eski Ahid’de Peygamberlere isnad edilen Ahlakî Zaaflar/Günahlar ve Kur’ân’ın Peygamberlik Anlayışı. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi, 2001.
  • İslamoğlu, Mustafa. Yahudileşme Temayülü. İstanbul: Denge Yayınları, 1998.
  • Kaufmann-Eisenberg, Francine-Josy. “Yahudi Kaynaklarına Göre Yahudilik”. Din Fenomeni. Haz. M. Aydın. 262-283. Konya: Din Bilimleri Yayınları, 2000.
  • Kesler, Fatih. Kur’ân-ı Kerîm’de Yahudiler ve Hıristiyanlar. Ankara: TDV Yayınları, 2001.
  • Köksal, Asım. Peygamberler Tarihi. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
  • Kurt, A. Osman. Erken Dönem Yahudi Tarihi: Yahudiliğin Mimarı Ezrâ. İstanbul: IQ Yay., 2007.
  • Kutluay, Yaşar. İslam ve Yahudi Mezhepleri. İstanbul: Anka Yayınları, 2004.
  • Mağribî, Samuel b. Yahya. Yahudiliği Anlamak. Trc. Osman Cilacı. İstanbul: İnsan Yay., 1995.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Mahmûd. Kitâbü’t-Tevhîd. Trc. Bekir Topaloğlu. İstanbul: İSAM Yayınları, 2009.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Mahmûd. Te’vîlâtü’l-Kur’ân. Ed. Bekir Topaloğlu. İstanbul: Dârü’l-Mizan, 2004-2010.
  • Önal, Recep. Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’ye Göre İslam Dışı Dinler. Bursa: Emin Yayınları, 2013.
  • Sinanoğlu, Mustafa. Kur’ân-ı Kerîm ve Kitâb-ı Mukaddes’te Peygamberlerin İsmeti. Yüksek Lisans Tezi. Uludağ Üniversitesi, 1989.
  • Tarakçı, Muhammed. “Tanah’ta Vahiy Anlayışı”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/1 (2002): 193-218.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-2571-9949
Yazar: Recep Önal (Sorumlu Yazar)
Kurum: BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { hititilahiyat463783, journal = {Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, issn = {2651-3978}, eissn = {2636-8110}, address = {Hitit Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {17}, pages = {109 - 142}, doi = {10.14395/hititilahiyat.463783}, title = {İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ}, key = {cite}, author = {Önal, Recep} }
APA Önal, R . (2018). İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17 (34), 109-142. DOI: 10.14395/hititilahiyat.463783
MLA Önal, R . "İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ". Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (2018): 109-142 <http://dergipark.gov.tr/hititilahiyat/issue/41870/463783>
Chicago Önal, R . "İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ". Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (2018): 109-142
RIS TY - JOUR T1 - İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ AU - Recep Önal Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.14395/hititilahiyat.463783 DO - 10.14395/hititilahiyat.463783 T2 - Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 109 EP - 142 VL - 17 IS - 34 SN - 2651-3978-2636-8110 M3 - doi: 10.14395/hititilahiyat.463783 UR - http://dx.doi.org/10.14395/hititilahiyat.463783 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ %A Recep Önal %T İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ %D 2018 %J Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi %P 2651-3978-2636-8110 %V 17 %N 34 %R doi: 10.14395/hititilahiyat.463783 %U 10.14395/hititilahiyat.463783
ISNAD Önal, Recep . "İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN YAHUDİLERLE POLEMİĞİ: NÜBÜVVET İNANÇLARINA YÖNELİK TEOLOJİK ELEŞTİRİLERİ". Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 / 34 (Aralık 2018): 109-142. http://dx.doi.org/10.14395/hititilahiyat.463783