Yıl 2018, Cilt 6, Sayı 11, Sayfalar 169 - 189 2018-04-20

Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya
Memory of Literature: Intertextuality from “Ferhunde Kalfa” to Mücella

Serdar Akarkan [1]

87 193

Bu çalışmada metinlerarasılık konusunda iki farklı kuramcının görüşlerinden hareket edilerek Halit Ziya Uşaklıgil’in Ferhunde Kalfa ve Nazan Bekiroğlu’nun Mücella isimli eserleri incelenmiştir. Metinlerarası ilişki, edebi gelenek içinde hayranlıkla okunan, okurların edebi hafızasında yer eden bir metnin tekrar hatırlanmasını sağlar ve onu tekrar bir edebiyat nesnesine dönüştürür. Bu açıdan makale bir yandan kuramsal olarak Michael Riffaterre’in metinlerarası “anlam” (sens) ve “anlamlama” (signifiance) olgularının oluşumu ve metinlerarasılığın bulgulanmasında okuyucuya düşen görevi; diğer yandan Gérard Genette’in metinlerarası ilişkiler yöntemini ele almaktadır. Yazınsal metin, tek başına var olmuş, öncesi ve sonrası olmayan bir varlık olarak okurun karşısında durmamaktadır. Açıkça kendinden önceki pek çok metnin, farklı bir anlam alanında, farklı bir gönderge döngüsünde ortaya çıkması, göndergeleri ve bileşenleri çözümleme, anlama, onları yaşama aktarmada belli bir çaba gerektirmektedir. Metinlerarasılık, uzak veya yakın geçmiş zamanda yazılmış bir metnin ya da birden fazla metnin yeni bir metne kaynaklık teşkil etmesi açısından edebiyatın hafızası işleviyle karşımıza çıkmaktadır. Bu, metinler arası izlenen hafıza aktarımının çizgisi, belli bir dizge içerisinde sosyolojik olarak farklı anlamlar da yaratmaktadır. Edebiyat metnini zenginleştiren ve ona değer katan bu yöntem, metni bir sürecin parçası gibi algılamamızı da sağlamaktadır.  Genette’in gönderge metin üzerinde değiştirimlerin / dönüştürümlerin biçimsel ve izleksel açıdan nasıl belirlediği araştırılarak örnek metinler üzerinde uygulanmıştır. Riffaterre’in “anlamlama” sürecinin alımlama estetiği ile özdeşleşen yönüne değinilmiş ve Genette’in benöyküsel dönüşüm (transposition homodiégétique) adını verdiği durumun “anlamlama”dan farkı konusunda çıkarımlarda bulunulmuştur. 

The present work aims to examine two works, Ferhunde Kalfa by Halit Ziya Uşaklıgil and Mücella by Nazan Bekiroğlu, based on Michael Rifaterre and Gérard Genette's views on intertextuality. The intertextual relationship allows a text, whose place of choice in the literary tradition ensures its durability in the memory of the reader, to return to the memory of it. The literary text is not presented to readers as if it existed in isolation or was preceded or followed by anything. The appearance of a large number of texts preceding it in a different semantic field, or in a different reference circle, requires a certain effort to resolve referents and components, to grasp them and to apply them to life. From this angle, on the one hand it is sought in this study, to determine the genesis of the idea of ​​meaning and intertextual significance, as conceived by Michael Rifaterre, on the other hand to understand the method of intertextual relations according to Genette who defines a text in terms of transpositions / transformations from the formal and thematic angle. This study applies the same method to the two texts mentioned above. The process of Rifaterre's "signifiance", which is identified with the aesthetics of the reception, was evoked and some results were obtained with regard to the distinction established by Gérard Genette, between what he calls "homodiégétique transposition" and "signifiance".

  • AKERSON-ERKMAN, Fatma (2015). Edebiyat ve Kuramlar. İst.: İthaki Y..
  • AKTULUM, Kubilay (2007). Metinlerarası İlişkiler. İst.:Öteki Yayınevi
  • ATLI, Ferda (2014).“Halit Ziya Uşaklıgil’in Ferhunde Kalfa hikâyesinde Beden Yapısı ile Kişilik Özellikleri Münasebeti” Erişim Tarihi: 10.07.2016, http://www.turkishstudies.net/Makaleler/1966275505_9Atl%C4%B1Ferda-edb-145-167.pdf
  • BEKİROĞLU, Nazan (2015) Mücella. İst.: Timaş Yayınları
  • CEBECİ, Dilaver (1993). Tanzimat ve Türk Ailesi. İst.: Ötüken Neşriyat
  • EKİZ, Tevfik (2007). Alımlama Estetiği mi Metinlerarasılık mı?. Erişim Tarihi: 05.09.2017, http://dtcfdergisi.ankara.edu.tr/index.php/dtcf/article/view/1312/913
  • GÜMÜŞBAŞ, M.Barış (2011). Gerçekten O Çekmecede Hiçbir Şey Yok Mu?: Oyun Olarak Yazınsal Metin. Erişim:Tarihi: 09.04.2017, www.edebiyatdergisi.hacettepe.edu.tr
  • HOPKİNS, John (2005). La Théorie Sémiotique Littéraire de Michael Riffaterre: matrice, intertexte et interprétant. Erişim Tarihi: 02.02.2017, https://narratologie.revues.org/37,
  • KAPLAN, Mehmet (2000). Hikâye Tahlilleri. İst.: Dergâh Y.
  • KULA, Onur Bilge (2009). Efendi ile Köle İlişkisi ya da Bir Yazınsal Malzemenin Felsefi Bir Kurama Dönüşümü. Frankofoni 21, 147-158
  • ÖZBAY, Ferhunde (1999). Türkiye’de Evlatlık Kurumu: Köle mi, Evlat mı? https://www.academia.edu Erişim Tarihi: 02.02.2017
  • ÖZTÜRK, Veysel (2012). Ferhunde Kalfanın Anlatım Tekniğinin Bir Parçası Olarak Sembolleştirme. Erişim Tarihi: 10.07.2016, http://hutad.hacettepe.edu.tr/index.php/hutad/article/view/354/547
  • MENTEŞ, Fatma (2006). Osmanlı İmparatorluğu’nda Yenileşme Sürecinde Harem, (Yayınlamamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • UŞAKLIGİL, Halit Ziya (2005). Bir Yazın Tarihi. İst.: Özgür Yayınları
Birincil Dil tr
Konular Sosyal ve Beşeri Bilimler
Yayımlanma Tarihi Bahar
Dergi Bölümü Tüm Sayı
Yazarlar

Yazar: Serdar Akarkan
Kurum: Milli Eğitim Bakanlığı
Ülke: France


Bibtex @araştırma makalesi { humanitas346035, journal = {HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {2147-088X}, address = {Namık Kemal Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {6}, pages = {169 - 189}, doi = {10.20304/humanitas.346035}, title = {Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya}, key = {cite}, author = {Akarkan, Serdar} }
APA Akarkan, S . (2018). Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (11), 169-189. DOI: 10.20304/humanitas.346035
MLA Akarkan, S . "Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya". HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 6 (2018): 169-189 <http://dergipark.gov.tr/humanitas/issue/36653/346035>
Chicago Akarkan, S . "Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya". HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 6 (2018): 169-189
RIS TY - JOUR T1 - Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya AU - Serdar Akarkan Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.20304/humanitas.346035 DO - 10.20304/humanitas.346035 T2 - HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 169 EP - 189 VL - 6 IS - 11 SN - 2147-088X- M3 - doi: 10.20304/humanitas.346035 UR - http://dx.doi.org/10.20304/humanitas.346035 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya %A Serdar Akarkan %T Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya %D 2018 %J HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi %P 2147-088X- %V 6 %N 11 %R doi: 10.20304/humanitas.346035 %U 10.20304/humanitas.346035
ISNAD Akarkan, Serdar . "Edebiyatın Hafızası Metinlerarasılık: Ferhunde Kalfa’dan Mücella’ya". HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 6 / 11 (Nisan 2018): 169-189. http://dx.doi.org/10.20304/humanitas.346035