The Great Forces and the Meeting of Armenian Committee Delegates During the Balkan Wars in the Light of French Diplomatic Documents
FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER

Doç. Dr. Salih TUNÇ [1]

75 116

During the Balkan Wars, one of the most important problems that the Ottoman Empire came across, was Armenian Issue. Between 1912 and 1913, mainly Armenian Issue and the problems which accured were accepted as the part of Eastern Question. And the decomposition and disintegration of Ottoman Empire was tried to accelerate. The Emperor’s reform efforts towards the other factors excent the Turkish and Muslim factors actually occured as an Imperialism problem and this was decided as an extension of Eastern Question by the Great Forces.

Armenian Issue has a very important effect on the determination of the new force relations because of its periods characteristics. For this reason, instead of solving the problem, each of Great Forces was in the search of a realationship based on self interest. This issue was pursued carefully and wanted to be under control by Sublime Port. Altough Sublime Porte has continued to reform efforts in the fields of complaints, neither Armenian Demand nor The Intervention of Great Forces stopped. In order to evaluate the most suitable, both sides activated the Armenian Committees, on the other hand, the diplomacy mechanism is activated to be open in some time and closed in some time.

Balkan Savaşları döneminde Osmanlı İmparatorluğu’nun karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlardan birisi de, ortaya çıkan olumsuz şartlardan istifade etmek amacıyla harekete geçirilen Ermeni meselesi olmuştur. 1912-13 yılları arasındaki kısa zaman dilimi içinde İmparatorluk tam anlamıyla dağılmanın eşiğine gelirken, Ermeni sorunu başta olmak üzere ortaya çıkan her bir sorun, Şark Meselesi’nin bir parçası olarak değerlendirilmiş ve böylelikle dağılma ve parçalanma süreci çeşitli girişimlerle hızlandırılmaya çalışılmıştır. Büyük Güçler açısından Şark Meselesi’nin bir uzantısı olarak İmparatorluğun Türk ve Müslüman unsurları dışındaki diğer unsurlara yönelik ıslâhât girişimleri, gerçekte bir emperyalizm sorunu olarak ortaya çıkmıştır. Ermeni Meselesi, ıslâhât talepleriyle yeniden harekete geçirildiği dönemin karakteristik bir özelliği nedeniyle, Büyük Güçler arasındaki yeni güç ilişkilerinin belirlenmesinde son derece önemli etkisi olan bir meseledir. Bu nedenle sorunu çözmekten ziyade, bu sorundan her Büyük Güç, stratejik hesaplarına göre bir çıkar sağlamanın arayışı içinde olmuştur. İmparatorluğun en sıkışık döneminde bir emperyalizm sorunu olarak, öncelikli mesele haline getirilmiş olan bu çok yönlü hareket, hiç şüphesiz Bâbıâlî’nin dikkatle takip etmeye çalıştığı ve gücü nispetinde kontrol altında tutmaya önem verdiği bir konu olmuştur. Özellikle 1913 Martı’ndan beri Ermeni meselesine ilişkin gelişmeler nedeniyle Bâbıâlî başta idârî olmak üzere, çeşitli düzenlemelerle şikâyet meselesi olan alanlarda ıslâhât çabalarına devam ettiği halde, ne Ermeni talepleri tatmin edilebilmiş, ne de Büyük Güçler’in müdahalesi sona ermiştir. Sorunun karakteristik özelliği gereği her iki taraf da müsait olunan en uygun fırsatı değerlendirmek düşüncesinden hareketle, bir taraftan çeşitli Avrupa ülkelerinde kurulmuş bulunan Ermeni komitelerini faaliyete geçirirken, diğer taraftan da, diplomasi mekanizması kimi zaman açık, kimi zaman kapalı yürütülmek üzere harekete geçirilmiştir

  • 1) Arşiv Belgeleri Les Archives du Ministere des Affaires Etrangeres Paris (Quai D’Orsay, AMAE) AMAE,“Ermeni Sorunu-Londra Toplantısı”, Armenie,Anatolie, Cilicie, v. 88, (4 Mayıs 1913), 72/1. AMAE,“Ermeni Delegeleri Tarafından Hazırlanmış Reform Hükümlerinin Esasları”, Armenie, Anatolie, Cilicie, v. 88, (4 Mayıs1913),91-92.
  • AMAE,“Ermeni Sorunu-Alman Düşüncesi”, Armenie, Anatolie, Cilicie,v. 88, (4 Mayıs1913), 74.
  • AMAE,“İngiliz Parlamentosu Avam Kamarası”, Armenie, Anatolie, Cilicie, v. 88, (8 Mayıs 1913), 86-90/5.
  • AMAE.“Jules Combon’dan Dışişleri Bakanlığına Anadolu Konusunda Rapor”, Armenie, Anatolie, Cilicie, v. 88, (26 Mayıs 1913),103- 103/1.
  • AMAE,“Paul Cambon’dan Dışişleri Bakanlığına Türkiye’de Reformlar Hakkında”, Armenie, Anatolie, Cilicie, v. 88, nr. 295, (23 Mayıs 1913), 93-96.
  • AMAE,“A.C.Dumaine’den Dışişleri Bakanlığına Ermeni Talepleri Konusunda Rapor”, Armenie, Anatolie, Cilicie, v. 88, nr. 164, (29 Mayıs 1913), 169-169/1.
  • AMAE,“Jules Cambon’dan Dışişleri Bakanlığına Ermeni Tasarısı Hakkında Rapor”, Armenie, Anatolie, Cilicie, v. 88, nr. 308, ( 4 Haziran 1913), 180-181/1.
  • Tanin, 24 Nisan 1913, nr. 1580
  • Tanin, 9 Mayıs 1913, nr. 1595
  • Münir Süreyya Bey, Ermeni Meselesinin Siyasî Tarihçesi (1877-1914), Hazırlayanlar:
  • U.Demirbaş, R.Karacakaya, M.Demirel, A.O.Çınar, S.Dilber, N.Koltuk, Ü.Ünemlioğlu, Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, 2001.
  • ARMAOĞLU, Fahir. 19.Yüzyıl Siyasî Tarihi(1789-1914), Ankara: TTK Yayınları, 2003.
  • BAYUR, Yusuf Hikmet. Türk İnkılâbı Tarihi, c. II/III., Ankara: TTK Yayınları,1991.
  • Ermeni Komitelerinin Emelleri ve İhtilal Hareketleri, (Meşrutiyetten Önce ve Sonra). haz. Mehmet Kanar, İstanbul: Der Yayınları, 2001.
  • HAYTA, Necdet. Balkan Savaşları’nın Diplomatik Boyutu ve Londra Büyükelçiler Konferansı(17 Aralık 1912-11 Ağustos 1913), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2008.
  • Kader Yılları, S. Sazonov’un Anıları(1910-1916).Çev. Betil Önuçak, haz. Sabahattin Özel, İstanbul: Derin Yayınları, 2002.
  • KARACA, Erdem. “Hüseyin Cahit Yalçın’ın Kaleminden Şarkı Anadolu Islâhâtı(1913-1914)”, Gazi Akademik Bakış, c.4, / 7, (2010): 165-175.
  • KARACAKAYA, Recep. Ermeni Meselesi, Kronoloji ve Kaynakça, İstanbul: Gökkubbe Yayınları, 2007.
  • __________________.Türk Kamuoyu ve Ermeni Meselesi,(1908-1923), İstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yayınları, 2005.
  • KURAN, Ercüment. “Osmanlı-Rus İlişkileri Çerçevesinde Ermeni Sorunu,(1912-1914)”, OTAM, 5, (1994): 227-233.
  • KURAT, Akdes Nimet. Türkiye ve Rusya, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
  • TURAN, Ömer. “II. Meşrutiyet ve Balkan Savaşları Döneminde Osmanlı Diplomasisi”. Çağdaş Türk Diplomasisi: 200 Yıllık Süreç(Tebliğler), haz. İsmail Soysal, 241-253. Ankara: TTK. Yayınları, 1999.
  • TÜRKMEN, Zekeriya. Vilayât-ı Şarkiye Islâhât Müfettişliği, 1913-1914, Ankara: TTK. Yayınları, 2006. URAS, Esat; Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul: Belge Yayınları, 1987
Birincil Dil tr
Konular
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-4101-4690
Yazar: Doç. Dr. Salih TUNÇ
Kurum: AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { iuavid439272, journal = {Avrasya İncelemeleri Dergisi}, issn = {2147-0847}, eissn = {2147-7469}, address = {İstanbul Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {7}, pages = {27 - 51}, doi = {}, title = {FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER}, key = {cite}, author = {TUNÇ, Doç. Dr. Salih} }
APA TUNÇ, D . (2018). FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 7 (1-Avrasya İncelemeleri Dergisi (AVİD)), 27-51. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/iuavid/issue/38053/439272
MLA TUNÇ, D . "FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER". Avrasya İncelemeleri Dergisi 7 (2018): 27-51 <http://dergipark.gov.tr/iuavid/issue/38053/439272>
Chicago TUNÇ, D . "FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER". Avrasya İncelemeleri Dergisi 7 (2018): 27-51
RIS TY - JOUR T1 - FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER AU - Doç. Dr. Salih TUNÇ Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Avrasya İncelemeleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 27 EP - 51 VL - 7 IS - 1-Avrasya İncelemeleri Dergisi (AVİD) SN - 2147-0847-2147-7469 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Avrasya İncelemeleri Dergisi FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER %A Doç. Dr. Salih TUNÇ %T FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER %D 2018 %J Avrasya İncelemeleri Dergisi %P 2147-0847-2147-7469 %V 7 %N 1-Avrasya İncelemeleri Dergisi (AVİD) %R %U
ISNAD TUNÇ, Doç. Dr. Salih . "FRANSIZ DİPLOMATİK BELGELERİ IŞIĞINDA BALKAN SAVAŞLARI DÖNEMİ’NDE ERMENİ KOMİTELERİ DELEGELERİNİN LONDRA TOPLANTISI VE BÜYÜK GÜÇLER". Avrasya İncelemeleri Dergisi 7 / 1-Avrasya İncelemeleri Dergisi (AVİD) (Haziran 2018): 27-51.