Cilt 1, Sayı 2, Sayfalar 61 - 82

Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri

Candan Ersanlı Kaya [1] , Nevin HOTUN ŞAHİN [2]

217 338

Amaç: Bu çalışmanın amacı; Bandura'nın Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı (Social Cognitive Theory; SCT) temel alınarak hazırlanmış Ebeveyn Uyum Desteği Programı (EBUDEP)'in gebelerin ebeveyn öz yeterlik algıları üzerine etkilerini incelemektir.

Yöntem: Randomize deneysel araştırma tasarımdadır.

İstanbul’daki bir aile sağlığı merkezi (ASM) tarafından izlenen, kronik veya psikiyatrik rahatsızlığı bulunmayan, primipar, gebeliği 12. haftayı geçmiş olan, evli, çalışmaya katılmaya gönüllü olan gebeler dahil edilmiştir.

Çalışmaya Kasım 2010 - Kasım 2011 tarihleri arasında, ASM tarafından izlenen ve çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan 68 gebe alınmıştır. Gebelere ilk görüşmede Tanıtıcı Bilgi Formu (TBF), Ebeveyn Öz Yeterlik Ölçeği (EÖYÖ) uygulanmıştır. Olgu grubuna EBUDEP 6 seans olarak 15 günde birer saat sunulmuş; ilk seansda ve son seansda Bilgi Testi (ön test-son test) uygulanmıştır. Kontrol grubuna EBUDEP uygulanmamıştır. Doğum sonrası 4. ayda her iki gruba EÖYÖ uygulanmıştır.

Bulgular: EÖYÖ'nden elde edilen toplam ebeveyn öz yeterliği puanlarını incelediğimizde; gebelikte elde edilen puan ortalamasının olgu grubunda 64,9±6,36, kontrol grubunda ise 67.26±5.46 olduğu saptanmıştır. Gebelikteki puan ortalamaları açısından her iki grup istatistiksel olarak benzerdir (p>0.05). Doğum sonrası (4. ayda) dönemde olgu grubu 73.5±3.2 puan. kontrol grubu 69.9±4.85 puan olarak saptanmıştır. Doğum sonrası dönemde ebeveyn öz yeterlik puanlarında gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı farklılık belirlenmiştir (p<0.05). Gebelikte ve doğum sonrası ebeveyn öz yeterlik puanları her iki grupta da anlamlı artış göstermektedir (p<0.05). Olgu grubundaki artış (p=0.00001). kontrol grubundaki artıştan (p=0.002) çok ileri derecede anlamlı düzeydedir.

Sonuç: Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; Bandura'nın Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı (SCT)'ye dayalı olarak hazırlanan EBUDEP'in ebeveyn öz yeterliği arttırıcı etkisi olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ebeveyn öz yeterliği, ebeveynliğe uyum, sosyal bilişsel öğrenme kuramı, Bandura

Ebeveyn öz yeterliği,ebeveynliğe uyum,sosyal bilişsel öğrenme kuramı,Bandura
  • Aksoy, V., & Diken, İ.D. (2009). Annelerin ebeveyn öz yeterlik algıları ile gelişimi risk altında olan bebeklerin gelişimleri arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmalara bir bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(1), 59-68.
  • Bandura, A. (1993). Perceived self-efficacy in cognitive development and functioning. Educational Psychologist, 28(2), 117-148.
  • Bandura, A. (2006). Guide for constructing Self-Efficacy Scales. İn F. Pajares & T. Urdan (Ed), Self-Efficacy Beliefs of Adolescents. Vol. 5, Greenwich, CT: Information Age Publishing; 307-337.
  • Beydağ, K.D. (2007). Doğum sonu dönemde anneliğe uyum ve hemşirenin rolü. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 6(6), 479-484.
  • Biehle, S.N. (2009). Preparing for parenthood: Individual and couple models of anxiety and marıtal satısfactıon (A Thesis Master of Arts), Kent State University,.United States.
  • Büyüköztürk, Ş. (2006). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. 6. Baskı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
  • Cheung, S.K. (2001). Parent education programmes in Hong Kong: Are they effective? Hong Kong Journal of Social Work, 35(1&2), 85–96.
  • Conrad, B., Gross, D., Fogg, L., & Ruchala, P. (1992). Maternal confidence, knowledge, and quality of mother-toddler ınteractions: a preliminary study. Infant Mental Health Journal, 13(4), 353-362.
  • Çalışır, H. (2003). İlk kez anne olan kadınların annelik rolü başarımlarını etkileyen etmenlerin incelenmesi (Doktora Tezi), T.C. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, İzmir.
  • Çoban, A., & Saruhan, A. (2005). Anne-bebek etkileşiminde hemşirenin rolü. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 21(2), 89-96.
  • Demirbaş, M. & Yağbasan, R. (2005). Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin bilimsel tutumlarının kalıcılığına olan etkisinin incelenmesi. Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 363-382.
  • Diehl, K. (1997). Adolescent mothers: what produces positive mother-infant interaction? The American Journal of Maternal / Child Nursing, 22(2), 89-95.
  • Engelhardt, C.L. (2002). Parentıng as a choıce: Motıvatıonal factors and changes couples experıence durıng the transıtıon to parenthood (Master of Science Degree), The Graduate College University of Wisconsin, Stout.
  • Eriş, B.A. (2007). Ergen annelerde ebeveynlik yeterliliğinin arttırılmasında ilişkisel-gelişimsel yaklaşım modelinin uygulanması (Doktora Tezi), T.C. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, İzmir.
  • Galbraith, W. (2000). Transition to parenthood: Evolution of a relationship (A Thesis Master of Arts), The University of British Columbia, The Faculty of Graduate Studies Department of Educational and Counselling Psychology and Special Education,.Canadian.
  • Hermann, M.M., Cleve, L.V., & Levisen, L. (1998). Parenting competence, social support, and self-esteem in teen mothers case managed by public health nurses. Public Health Nursing, 15(6), 432-439.
  • Jackson, A.P., & Scheines, R. (2005). Single mothers' self-efficacy, parenting in the home environment, and children's development in a two-wave study. Social Work Research, 29(1), 7-20.
  • Kılıçaslan, A. (2007). Ebeveynliğe geçiş döneminin çeşitli doğum öncesi ve doğum sonrası etkenler açısından incelenmesi (Doktora Tezi), T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bilim Dalı, İstanbul.
  • Luebering, A. (1995). The relationship between perceived ebeveyn öz yeterliği and childrearing beliefs among first-time mothers of infant. Paper presented at the biennial meeting of the society for research in child development, Indianapolis, IN, March 30-April 2, 1-9.
  • Nazarınıa, R. (2009). The transıtıon to parenthood: An evaluatıon of low income non-marrıed new mothers’ expectatıons on theır relatıonshıp satısfactıon (Requirements for the degree Doctor Of Phılosophy), Kansas State Unıversıty School of Family Studies and Human Services College of Human Ecology, Manhattan, Kansas.
  • Okanlı, A., Tortumluoğlu, G., & Kırpınar, İ. (2003). Gebe kadınların ailelerinden algıladıkları sosyal destek ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 4, 98-105.
  • Özkan, S., & Sevil, Ü. (2007). Doğum Sonrası Fonksiyonel Durum Envanterinin geçerlilik güvenilirlik çalışması. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 6(3), 199-208.
  • Repokari, L. (2008). Transition to parenthood after assisted reproductive treatment: Follow-up study of singleton pregnancies (Academic Dissertation), Department of Obstetrics and Gynaecology and Department of Child Psychiatry University of Helsinki, Helsinki, Finland.
  • Salonen, A.H., Kaunonen, M., Astedt-Kurkı, P., Jarvenpaa, A.L., Isoaho, H., & Tarkka M.T. (2009). Parenting self-efficacy after childbirth. Journal of Advanced Nursing, 65(11), 2324-2336.
  • Sanders, M.R. (2008). Triple P-positive parenting program as a public health approach to strengthening parenting. Journal of Family Psychology, 22(3), 506-517.
  • Seçer, Z., Çeliköz, N., & Yaşa, S. (2008). Okulöncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların annelerinin ebeveynliğe yönelik tutumları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 413-428.
  • Simpson, J.A., Rholes, W.S., Campbell, L., & Wilson, C.L. (2003). Changes in attachment orientations the transition to parenthood. Journal of experimental Social Psychology, 39, 317-331.
  • Solmuş, T. (2012) Kadınlık ve annelik psikolojisi. İstanbul: Nobel Yayıncılık.
  • Spielman, V., & Taubman-Ben-Ari, O. (2009). Ebeveyn öz yeterliği and stress-related growth in the transition to parenthood: a comparison between parents of pre- and full-term babies. Health & Social Work, 34(3), 201-212.
  • Şahin, F.T.,& Kalburan N.C. (2009). Aile eğitim programları ve etkililiği: Dünyada neler uygulanıyor? Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 1-12.
  • Şahin, N.H., & Oskay, Ü. (2008). Prematüre bebekleri yenidoğan yoğun bakım ünitesinde yatan ebeveynlerde ortaya çıkan stresörler. Çocuk Dergisi, 8(2), 108-113.
  • Şahin, N.H., & Soypak, F. (2010). Erken lohusalık sürecinde kadınların algıladıkları eş desteği. Zeynep Kamil Tıp Bülteni, 41(4), 187-193.
  • Taşdemir, S., Kaplan, S., & Bahar, A. (2006).Doğum sonrası depresyonu etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 1(2), 105-117.
  • Tokat, M.A. (2009). Antenatal dönemde verilen eğitimin annelerin emzirme öz-yeterlilik algısına ve emzirme başarısına etkisi (Doktora Tezi), T.C. Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği, İzmir.
  • Yıldız, D. (2008). Doğum sonrası dönemde annelerin bebek bakımı konusunda danışmanlık gereksinimleri ve yaklaşımlar. Gülhane Tıp Dergisi, 50, 294-298.
Konular Sağlık Bilimleri
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Candan Ersanlı Kaya
E-posta: candankaya05@gmail.com
Kurum: ?
Ülke: Turkey


Yazar: Nevin HOTUN ŞAHİN
E-posta: nevinsah@istanbul.edu.tr
Kurum: İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { jshs286734, journal = {Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi}, issn = {}, address = {Ondokuz Mayıs Üniversitesi}, year = {}, volume = {1}, pages = {61 - 82}, doi = {}, title = {Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri}, language = {tr}, key = {cite}, author = {HOTUN ŞAHİN, Nevin and Ersanlı Kaya, Candan} }
APA Ersanlı Kaya, C , HOTUN ŞAHİN, N . (). Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 1 (2), 61-82. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/jshs/issue/27924/286734
MLA Ersanlı Kaya, C , HOTUN ŞAHİN, N . "Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri". Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi 1 (): 61-82 <http://dergipark.gov.tr/jshs/issue/27924/286734>
Chicago Ersanlı Kaya, C , HOTUN ŞAHİN, N . "Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri". Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi 1 (): 61-82
RIS TY - JOUR T1 - Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri AU - Candan Ersanlı Kaya , Nevin HOTUN ŞAHİN Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 61 EP - 82 VL - 1 IS - 2 SN - - M3 - UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri %A Candan Ersanlı Kaya , Nevin HOTUN ŞAHİN %T Gebelerde Ebeveyn Uyum Desteği Programının Ebeveyn Öz Yeterlik Algıları Üzerine Etkileri %D 2017 %J Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi %P - %V 1 %N 2 %R %U