Yıl 2007, Cilt 6, Sayı 2, Sayfalar 117 - 144 2007-12-01

Yukarı Söğütlü Nekropollerinden Kaya Mezarları
The Rock Tombs in Upper Söğütlü

Turgut H. Zeyrek [1]

303 1226

Yukarı Söğütlü, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, antik dönemde Kommagene ismiyle bilinen Fırat Nehri ve Toros Dağları’nın sınırladığı bölgede yer almaktadır. Burada sunulan çalışmada Yukarı Söğütlü’nün mekânsal sınırlarının belirlediği bir alanda tespit edilen nekropollerdeki kaya mezarları değerlendirilmiştir. Köy ve yakın çevresindeki nekropollerde şimdiye kadar günümüzün arkeoloji anlayışı ve bilimsel çalışma esaslarına göre sistemli bir araştırma yapılmamıştır. İncelemeye konu mezarlar ve mezar yapıları bilinmeyen dönem/dönemlerde sürdürülen izinsiz kazılarda açığa çıkarılmıştır. Nekropoller, arazinin topografik yapısından kaynaklanan farklı tip ve karaktere sahiptir. Düzlükteki tarım alanlarını mezarlara ayırmak yerine, yerleşim yerinin yakın çevresinde bulunan ve gömü yapmak için elverişli her yer nekropol alanı olarak kullanılmıştır. Köyün yakınında bulunan kayalık yamaçlar, yerleşmeyi kuşatan sırt ve tepelerin yamaçları gömütler için değerlendirilmiştir. Nekropollere ayrılmış araziden mümkün olduğu kadar çok yararlanabilmek için uygun yöntemlere başvurulmuştur. Araştırmaya konu bölgede tespit edilen kaya mezarı tipleri mezarı yaptıranın ait olduğu sosyal statüye, ekonomik güce ve dönemin gelenek – göreneklerine göre çeşitlilik gösterdiğini ortaya koymuştur. Dromoslu hipojeler ve khamosorionlar nekropollerde tespit edilen hakim mezar tiplerini oluşturmaktadır. I. Antiokhos tarafından krallığın sınırları içerisinde pek çok alanda olduğu gibi mezar mimarisinde de reformlar başlattığı bilinmektedir. Bu uygulamaların Kommagene bölgesindeki kaya mezarlarının mimarisini etkilediği bilinmektedir. Kralın etnik kökenindeki doğululuk ve batılılık, gömüt kültüründe kendini göstermiştir. Kraliyet kültünün baş merkezi olan Nemrud Dağı’nda yer alan kral mezarı, Dikili Taş (Sesönk/Besni) ve Karakuş (Kâhta) tümülüsleri Kommagene halkının mezar mimarisine örnek olmuştur. Doliche (Gaziantep), Perre (Adıyaman) ve Turuş (Adıyaman) nekropol alanlarında sürdürülen çalışmalarda açığa çıkarılan mezarlar, Kommagene bölgesinin genelinde belirli bir gömüt tipinin yaygın olduğunu belgelemiştir. Burada sunulan çalışmada değerlendirilen kaya mezarları Kommagene’nin genelinde uygulanan Geç Hellenistik – Erken Roma kaya mezarı mimarisi geleneğini sürdürmektedir. Bunlarda Roma mezar tipleri ile Kommagene bölgesine komşu bir kültür merkezi olan Syria’da bilinen mezarın etkisi de belirgin biçimde izlenmektedir.
Upper Söğütlü (Southeast Anatolian/Turkey), a region bounded by the river Euphrates and the Tauros Mountains, was known in classical antiquity as Commagene. In this study, rock tombs, which were found in the necropolises of the city, are evaluated. These tombs were brought out by coincidence at an indeterminate time and through excavations carried out without permission. Necropolises differ in their aspects and characteristics due to the topography of the land. Keysun (Southeast Anatolian/Turkey) and its fertile land create together excellent for small settlements build close to each other. Instead of separating a place for tombs on the plain fertile land, every suitable place near the settlements was used as necropolis. Rock faces found near the city of the plains, slopes around the settlements and hill sides were preferred as burial places. The region examined in this study establishes that the rock tombs with the forms sarcophagus and hypogaeum were the dominant grave types in the late Hellenistic and Roman period. It can be established that the reform policy within the borders of the kingdom of Antiochus I had an influence on the tomb architecture of the region, as on the types in Upper Söğütlü. The ethnic origin of the king, with eastern and western aspects, is reflected in the grave culture of this region. The tombs of the kings Dikili Taş (Sesönk) and Karakuş, in the main centre of the kingdom cult on the Nemrud Mountain, served as tomb-architecture-models for the people of Commagene. The tombs that have been found by surveys in the necropolis areas of Doliche, Perre and Turus confirm that there is a general type of tombs in the region of Commagene. Findings of researches in Upper Söğütlü back up this opinion. The main types of rock tombs determined in the necropolises of Upper Söğütlü are chamosorion and hypogaea. Among tombs seen in the same necropolis some must have had a high construction price like those with burial chambers build under ground or those build into rock slopes, they indicated luxury and were symbols of status in that society. Consequently must the first usage period be late Hellenistic - early Roman, since the region of Commagene at that time was at its peak. Although the impression arises, that the general Commagenian type of rock tombs expresses a local tradition of tomb architecture, are the influences from the tomb tradition of the neighbouring cultural centre of Syria and as well Roman Empire evident
  • Alföldi-Rosenbaum, E. (1971). Anamur Nekropolü (The Necropolis of Anemorium). Türk Tarih Kurumu Yayınları, VI Seri - No. 12, Ankara, s.10.
  • Alföldi-Rosenbaum, E. (1980). The Necropolis of Adrassus (Balabolu) in Rough Cilicia Isauria. Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch–historische Klasse. enkschriften 146. Ergänzungsbände zu denTtituli Asiae Minoris 10, Wien, s.27.
  • Altmann, W. (1905). Die römischen Grabaltäre der Kaiserzeit. Weidmannsche Buchhandling, Berlin, s. 306.
  • Amy, R. and Seyrig H. (1936). Recherches dans la Nécropole de Palmyre. Syria17. Revue d'art oriental et d'archéologie, publiée par l'institut français d'archéologie de Beyrouth, Paris: 229-230.
  • Arce, J. (1988). Funus imperatorum: Los funerales de los emperadores romanos. Alianza Forma, Madrid, ss.199.
  • Bittel, K. (1950). Grundzüge der Vor– und Frühgeschichte Kleinasiens, Verlag Ernst Wasmuth, Tübingen, ss.83–84.
  • Borchert, J. (1968). Epichorische, gräko-persisch beeinflußte Reliefs in Kilikien. Istanbuler Mitteilungen 18. Deutsches Archäologisches Institut, Abteilung Istanbul, Verlag Ernst Wasmuth, Tübingen:195–196, 207–209.
  • Boschung, D. (1993). Grabaltäre mit Girlanden und frühe Girlandensarkophage. Zur Genese der kaiserzeitlichen Sepulkralkunst. Grabeskunst der römischen Kaiserzeit. G. Koch (Hrsg.), Mainz am Rhein: 37–42.
  • Boyce, G. K. (1937). Corpus of the lararia of Pompeii, Memoirs of the American Academy in Rome 14. Published by American Academy in Rome: 10–17.
  • Comte de Clarac, C. O. F. J. B. (1841). Musée de sculpture antique et moderne 2. Paris, ss. 727.
  • Coward, H. (1998). Das Leben nach dem Tod in den Weltreligionen. Maryknoll, New York: Orbis, 1997. Herder Verlag, Freiburg.
  • Cremer, M. (1991). Hellenistisch-römische Grabstelen im nordwestlichen Kleinasien. 1. Mysien, Asia Minor Studien 4, 1. Bonn: 67–70, 104, 118.
  • Cremer, M. (1992). Hellenistisch-römische Grabstelen im nordwestlichen Kleinasien. 2. Bithynien. Asia Minor Studien 4, 2. Bonn: 14–15, 58–59, 66, 82, 95.
  • Cumont, F. (1942). Recherches sur le symbolisme funéraire des romains. Bibliothèque archéologique et historique, 35, Geuthner, Paris.
  • Çelgin, A. V. (1990). Termessos Kenti Nekropolleri. T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul, ss.150–151.
  • Dentzer, J. M. (1969). Reliefs au "Banquet" dans l´Asie Mineure du V’e siécle av. J. C., Revue Archaeologique, 2. Ecole francaise d'Athenes; Paris: 195.
  • Dörner, F. K. and Naumann R. (1939). Forschungen in Kommagene. Istanbuler Forschungen 10. Monographien zur Archäologie und Kulturgeschichte Kleinasiens und angrenzender Gebiete, Berlin.
  • Engels, J. (1998). Funerum sepulcrorumque magnificentia: Begräbnis- und Grabluxusgesetze in der griechisch-römischen Welt. Mit einigen Ausblicken auf Einschränkungen des funeralen und sepulkralen Luxus im Mittelalter und in der Neuzeit. Hermes-Einzelschriften 78. Stuttgart.
  • Erarslan, F. (2001). Adıyaman Turuş Kaya Mezarları Kazı ve Temizlik Çalışması. 11. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu. T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara: 263–272.
  • Erarslan, F. (2002). Perre Antik Kenti Nekropol Alanı Kaya Mezarları Kurtarma Kazısı. 13. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu. T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara: 129–136.
  • Ergeç, R. (2003). Nekropolen und Gräber in der südlichen Kommagene. Asia Minor Studien 47.
  • Forschungsstelle Asia Minor im Seminar für Alte Geschichte der Westfälischen WilhelmsUniversität Münster, Bonn.
  • Feldmann, K. and W. Fuchs-Heinritz, W. (1995). Der Tod ist ein Problem der Lebenden: Beiträge zur Soziologie des Todes, Suhrkamp. Frankfurt am Main.
  • Février, P.-A. (1990). Kult und Geselligkeit: Überlegungen zum Totenmahl. Christentum und antike Gesellschaf. Ed.: Martin, J. and Quint, B. WdF 649, Darmstadt: 358-390.
  • Fink, J. (1978). Vorstellungen und Bräuche an Gräbern bei Griechen, Römern und frühen Christen, Studien zur Religion und Kultur Kleinasiens: Festschrift für Friedrich KarlDörner zum 65. Geburtstag am 28. Februar 1976 1. EPRO 66. Ed.: S. Sahin, E. Schwertheim, J. Wagner, Leiden: 295–323.
  • Furtwängler, A. (1883). Die Sammlung Sabouroff. Kunstdenkmäler aus Griechenland 1. Asher Verlag, Berlin.
  • Gerhard, E. (1827). Antike Bildwerke. München: Lev. 76,2.315.
  • Gladigow, B. (1980). Naturae deus humanae mortalis: Zur sozialen Konstruktion des Todes in römischer Zeit, Leben und Tod in den Religionen: Symbol und Wirklichkeit. Ed.: G. Stephenson, Darmstadt, 119–133.
  • Guntram, K. (1993). Grabeskunst der römischen Kaiserzeit. Phillip von Zabern, Mainz am Rhein. Hasenfratz, H.-P. (1993). Leben mit den Toten: Eine Kultur- und Religionsgeschichte der anderen Art. Verlag Herder, Freiburg.
  • Haspels, C. H. E. (1971). The Highlands of Phrygia 2. N.J. Princeton Univ., Princeton, s.305.
  • Heberdey, R. and A. Wilhelm, A. (1896). Reisen in Kilikien. Denkschrift des österreichischen akademischen Wissenschafts 44, Wien, ss.1–168.
  • von Hesberg, H. (1992). Römische Grabbauten. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt.
  • Işık, F. (1993). Zur Kontinuitätsfrage der kleinasiatischen Girlandensarkophage während des hellenismus und der frühen Kaiserzeit. Grabeskunst der römischen Kaiserzeit. Guntram Koch, Phillip von Zabern, Mainz am Rhein pp.9-21.
  • Jastrzeboska, E. (1981). Untersuchungen zum christlichen Totenmahl aufgrund der Monumente des 3. und 4. Jahrhunderts unter der Basilika des Hl. Sebastian in Rom, Freiburg Üniversitesi, Doktora Tezi, Tez Danışmanı: W. N. Schumacher; Europäische Hochschulschriften, Reihe 38 (Archäologie), 2. Frankfurt am Main.
  • Kierdorf, W. (1991). Totenehrung im republikanischen Rom. Tod und Jenseits im Altertum Bochumer Altertumswissenschaftliches Colloquium 6, Ed.: G. Binder, B. Effe, Trier: 71–87.
  • Kistler, E. (1998). Die Opferinnen-Zeremonie. Bankettideologie am Grab, Orientalisierung und Formierung einer Adelsgesellschaft in Athen. Steiner Verlag, Stuttgart.
  • Klinkenberg, J. (1902). Die römischen Grabdenkmäler Kölns. Bonner Jahrbücher 108/9. Rheinland Verlag, Bonn, s.100.
  • Kortanoğlu, E. (2006). Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Dağlık Phrygia Bölgesi Kaya Mezarları. T. C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Anabilim Dalı Klasik Arkeoloji Bilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul, s.71.
  • Körte, A. (1898). Kleinasiatische Studien 3. Die phrygischen Felsendenkmäler, AthenischeMitteilungen 23. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung, Berlin: 146–148.
  • Letronne, L. (1846). Sur une stèle funéraire de sa collection. Revue Archaeologique , 3. Ecole francaise d'Athenes, Paris: 8.
  • Machatschek, A. (1967). Die Nekropolen und Grabmäler im Gebiet von Elauissa Sebaste und Korykos im Rauhen Kilikien. Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch–historische Klasse. Denkschriften 96. Ergänzungsbände zu denTtituli Asiae Minoris 2, Wien.
  • Mayence, F. (1938). La premiè Campagne des fouilles belges à Apamée. Bulletin des Musées d’Art et d’Histoire 10:111.
  • Mouterde, R. (1949/50). A Travers l’Apaméne. Melanges d l’Université Saint Joseph 28:4.
  • Müller, K. O. (1878). Handbuch der Archäologie der Kunst 2, Max Verlag, Breslau, s.753-754.
  • Otto, W. F. (1958). Die Manen oder von den Urformen des Totenglaubens: Eine Untersuchung zur Religion der Griechen, Römer und Semiten und zum Volksglauben überhaupt. Springen Verlag, Berlin.
  • Pagenstecher, R. (1919). Nekropolis. Giesecke & Devrient Verlag, Leipzig, s.122.
  • Perrot, G. and C. Chipiez, C. (1890). Historie de L’ Art dans L’ Antiqué, C. V.: Phrygie, Lydie et Carie, Lycie. Librairie Hachette et CIE, Paris, ss.127–131, 140–141.
  • Pervanoglu, P. (1872). Das Familienmahl auf altgriechischen Grabsteinen, Engelmann Verlag, Leipzig, s.51.
  • Pfuhl, E. and Möbius, H. (1977/1979) Die Ostgriechischen Grabreliefs 1–2. Phillip von Zabern Verlag, Mainz.
  • Ramsay, W. M. (1882). Some Phrygian Monuments. Journal of Hellenic Studies 3. The Society for the Promotion of Hellenic Studies, London: 263, Lev. 29:6.
  • Ramsay, W. M. (1888). A Study of Phrygian Art. Journal of Hellenic Studies 9. The Society for the Promotion of Hellenic Studies, London, s.373.
  • von Reber, F. (1897). Die Phrygischen Felsendenkmäler. München. Richard, J. C. (1978). Recherches sur certains aspects du culte impérial: Les funérailles des empereurs Romains aux deux premiers siècles de notre ère. Aufstieg und Niedergang der römischen Welt II.16,2:1121–1134.
  • Schmidt, S. (1991). Hellenistische Grabreliefs; Typologische und chronologiesche Beobachtungen. Böhlau Verlag, Köln-Wien.
  • Schröder, B. (1902). Studien zu den Grabdenkmälern der römischen Kaiserzeit. Bonner Jahrbücher 108/9. Rheinland Verlag, Bonn: 46.
  • Schütte–Maischatz, A. and Winter, E. (2004). Doliche–Eine kommagenische Stadt und ihre Götter. Mithras und Iupiter Dolichenus, Asia Minor Studien 52, Bonn.
  • Thönges-Stringaris, R. N. (1965). Das griechische Totenmahl, Athenische Mitteilungen 80. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung, Berlin: 1.
  • Wagner, J. (1975). Die Römer am Euphrat, Kommagene. Antike Welt Sondernummer 6: 68–82.
  • Wiegand, Th., Watzinger, R and K. Wulzinger K. (1932). Palmyra, Keller Verlag, Berlin.
  • Yener, E. (1994). Haraba Mozaik Kurtarma Kazısı 1991–92. 4. Müze Kurtarma Kazıları Semineri 1993. T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara: 379.
  • Zeyrek, Turgut H.- Ali Nadir and Ayşegül (2006). Besni; Paralā-Octacuscum - Bahasna, Anadolu’nun Güneydoğusunda Antik Bir Kent ve Yakın Çevresinin Arkeolojik Açıdan Genel
Konular
Diğer ID JA32PV98MP
Dergi Bölümü Makale
Yazarlar

Yazar: Turgut H. Zeyrek
Kurum: GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ

Bibtex @ { jss257135, journal = {Gaziantep University Journal of Social Sciences}, issn = {1303-0094}, eissn = {2149-5459}, address = {Gaziantep Üniversitesi}, year = {2007}, volume = {6}, pages = {117 - 144}, doi = {}, title = {The Rock Tombs in Upper Söğütlü}, key = {cite}, author = {Zeyrek, Turgut H.} }
APA Zeyrek, T . (2007). The Rock Tombs in Upper Söğütlü. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 6 (2), 117-144. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/jss/issue/24258/257135
MLA Zeyrek, T . "The Rock Tombs in Upper Söğütlü". Gaziantep University Journal of Social Sciences 6 (2007): 117-144 <http://dergipark.gov.tr/jss/issue/24258/257135>
Chicago Zeyrek, T . "The Rock Tombs in Upper Söğütlü". Gaziantep University Journal of Social Sciences 6 (2007): 117-144
RIS TY - JOUR T1 - The Rock Tombs in Upper Söğütlü AU - Turgut H. Zeyrek Y1 - 2007 PY - 2007 N1 - DO - T2 - Gaziantep University Journal of Social Sciences JF - Journal JO - JOR SP - 117 EP - 144 VL - 6 IS - 2 SN - 1303-0094-2149-5459 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Gaziantep University Journal of Social Sciences The Rock Tombs in Upper Söğütlü %A Turgut H. Zeyrek %T The Rock Tombs in Upper Söğütlü %D 2007 %J Gaziantep University Journal of Social Sciences %P 1303-0094-2149-5459 %V 6 %N 2 %R %U
ISNAD Zeyrek, Turgut H. . "Yukarı Söğütlü Nekropollerinden Kaya Mezarları". Gaziantep University Journal of Social Sciences 6 / 2 (Aralık 2007): 117-144.