Yıl 2018, Cilt 17, Sayı 1, Sayfalar 378 - 403 2018-01-31

Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921)
The Case of Flag of Iskenderun From Mondros to Ankara Agreement, the Reaction of Mustafa Kemal Pasha Against the Invasions and Activities of Tayfur (Sökmen) Bey (1918-1921)

Yahya YILMAZ [1]

28 49

Osmanlı Devleti toprakları üzerinde menfaatleri olan ve biran önce buralara sahip olma isteği duyan I. Dünya Savaşı galibi sömürgeci devletler, 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes Antlaşması ile beklentilerine ulaştılar. Bu tarih Osmanlı’nın parçalanıp işgal edilmesinin başlangıcı, Osmanlı Devlet’in ise sonu olacaktı. Bu sonu getiren işgaller ise, en çok İngiltere ve Fransa tarafından istenen Güney Akdeniz ve Ortadoğu’da yoğunlaşacaktı. Bu bölgelerin gerek coğrafi konumları gerekse sahip oldukları zenginlikler, buraya sahip olma mücadelesini daha da keskinleştiriyordu. Devletin içine düştüğü bu işgal hali karşısında, ülkenin geleceğinden endişeye düşenler, bu durumu en az kayıpla atlatabilmek için mücadeleye çoktan başlamışlardı. Bu çalışmada, Mondros sonrası Mustafa Kemal Paşa’nın  işgal girişimlerine karşı ilk tepkileri ortaya koyulmaya çalışılırken, İskenderun Sancağı mücadelesinde de Tayfur Sökmen’in faaliyetleri değerlendirilmiştir.

The colonial powers of the First World War, who had benefits in the territories of the Ottoman Empire and who immediately wanted to have a provincial base, reached their expectations with the Mondros Armistice Treaty of 30 October 1918. This date was the beginning of the breakdown and occupation of the Ottoman Empire, and the end of the Ottoman Empire. The resulting occupations were mostly concentrated in the southern Mediterranean and the Middle East, which were desired by Britain and France. The geographical location of these regions, and the richness they possessed, made the struggle for ownership even more intense. In the face of this occupation that the state has fallen into, the ones who were worried about the future of the country had already started to struggle to survive this loss with the least loss. In this study, while Mustafa Kemal Pasha's first reaction against the invasion attempts are being tried to be revealed, Tayfur Sökmen's activities will be evaluated in flag of İskenderun struggle.

  • Kaynakça
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA)
  • Belge no: 030.10.224.510.12, 402/456, 4 Temmuz 1938; “20 Teşrinievvel 1921 tarihli Ankara İtilafnamesi”.
  • Belge no: 030.10.224.511.5, 12 Temmuz 1938; “Harici Matbuat Bülteni”, Bulgar Matbuatı, Sofya, Utro 7.7.1938.
  • TBMM Arşivi
  • Tayfur Bey’in TBMM Cumhuriyet Senatosu Üyelerine Ait Özlük Dosyası, Sicil No: 314, Kütük Sıra No.:3/4.
  • TBMM Azasına Mahsus Zat ve Sicil Dosyası, Devre: 5, Sicil No: 875 Defter no: 28, Kutu numarası: 4.
  • TBMM GCZ, C.1, İ: 1, 24 Nisan 1336 (1920), Celse: 4.
  • TBMM GCZ, C.2, İ: 2, 13 Ekim 1337 (1921a), Celse: 3.
  • TBMM GCZ, C.2, İ: 2, 16 Ekim 1337 (1921b), Celse: 1.
  • TBMM GCZ, C.2, İ: 2, 18 Ekim 1337 (1921c), Celse: 1.
  • Tetkik Eserler
  • Ada, S. (2005). Türk-Fransız İlişkilerinde Hatay Sorunu (1918-1939). İstanbul. İstanbul: Bilgi Üniversitesi.
  • Armaoğlu, F. (1994). 20.yy.Siyasi Tarihi (1914-1980). Ankara: Türkiye İş Bankası.
  • Arslan, K. (2008). Milli Mücadelede İlk Kurşun ve Dörtyol, İskenderun: Dörtyol Belediyesi.
  • Atatürk, M. K. (1989). Nutuk Söylev Vesikalar/Belgeler. (I-II-III. cilt), (İ. Arar, U. İğdemir, S. N. Özerdim Yay. Haz.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Atatürk Araştırma Merkezi (1991). Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Bayur, Y. H. (1965). Birinci Genel Savaştan Sonra Yapılan Barış ve Anlaşmalarımız. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • DÜSTUR. (1929). Üçüncü Tertip, C. 2, İstanbul: Milliyet Matbaası.
  • Erim, N. (1953). Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri, (Osmanlı İmparatorluğu Andlaşmaları), C. I. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Fromkın, D. (1989). Barışa Son Veren Barış, Modern Ortadoğu Nasıl Yaratıldı? 1914-1922, (M. Harmancı Çev.). İstanbul: Sabah Kitapları.
  • Halaçoğlu, A. ve ÖZTÜRK, M. (1995). Hatay’ın ana vatana Katılmasında Dörtyol’un Yeri ve Önemi, 1938 Suriye Olayları ve Halil İbrahim Efendi’nin Faaliyetleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Hatiboğlu, S. (2012). Milli Mücadele ve Anavatana Katılım Sürecinde Hatay, Ankara: Mustafa Kemal Üniversitesi.
  • İğdemir, U. (1999). Sivas Kongresi Tutanakları. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • İskenderon-Antakya Meselesi. (1936). Ankara: (y.y)
  • Konuralp, N. A. (1970). Hatay, Kurtuluş ve Kurtarış Mücadelesi Tarihi, (A. Konuralp Yay. Haz.). İskenderun: Hatay Postası.
  • Kurat, Y. T. (1986). Osmanlı İmparatorluğu’nun Paylaşılması. Ankara: Turhan.
  • Melek, A. (1966). Hatay Nasıl Kurtuldu. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Meray, S. L. ve OLCAY, O. (1977). Osmanlı İmparatorluğunun Çöküş Belgeleri (Mondros Bırakışması, Sevr Antlaşması, İlgili Belgeler). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi.
  • Nur, G. (2008). Özdemir Bey’in Hatay ve Musul Harekatı. Antakya: Hatay Folklor Araştırmaları Derneği.
  • Onar, M. (1995). Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı Yazışmaları I, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
  • Orbay, R. (t.y.). Cehennem Değirmeni, Siyasi Hatıralarım 1, İstanbul: Emre.
  • Özakman, T. (2008). 1981-1938 Atatürk, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Kronolojisi: açıklamalar, kaynaklar, temel belgeler ve devrim yasaları. Ankara: Bilgi.
  • Seyfeli, E. (1998). Milli Mücadele’de Hatay (Silahlı Mücadele Devri) 1918-1923, Yayımlanmamış Doktora Tezi, A.Ü. Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara.
  • Soysal, İ. (2000). Tarihçeleri ve Açıklamaları ile Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları, 1.Cilt (1920-1945). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Sökmen, T. (1992). Hatay’ın Kurtuluşu İçin Harcanan Çabalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Sökmenoğlu, M. - Semenderoğlu, V. O. (t.y.). Doğumunun 100üncü Yılanda Eski Hatay Devleti İlk ve Son Cumhurreisi Tayfur Sökmen Diyor ki, İstanbul: V.O.S.
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi (1993). Anadolu ve Rumeli’de Gerçekleştirilen Ulusal ve Yerel Kongreler ve Kongre Kentleri Bibliyografyası, (1. Cilt), Ulusal (Kongreler), Ankara: T.B.M.M. Kültür Sanat ve Yayın Kurulu.
  • T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı (1972), Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Ankara: Genelkurmay.
  • Tekin, M. (1986). Milli Mücadele’nin İlk Kurşunu ve Dörtyollu Kara Hasan Paşa, Antakya.
  • _________ (2002). Hatay Devlet Reisi Tayfur Sökmen. Antakya: Mustafa Kemal Üniversitesi.
  • Tengirşenk, Y. K. (1981). Vatan Hizmetinde. Ankara: Kültür Bakanlığı.
  • Türkmen, A. F. (1939). Hatay Manda Tarihi Silahlı Mücadele Devresi, C. 4. İstanbul: Tan.
  • Yavuz, B. (1994). Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Fransız İlişkileri (Fransız Arşiv Belgeleri Açısından) 1919-1922. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Makaleler
  • Budak, M. (2000). “Ankara İtilafnamesi Sürecinde Suriye Sınırı Üzerindeki Tartışmalar”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 13 (38), s. 243-271.
  • Çelik, K. (1988). “Milli Mücadelede İlk Kurşun ve Dörtyol’un Düşman İşgalinden Kurtuluşu”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 14 (41), s. 477-486.
  • Demir, Y. (2007). “Fransız İşgalinden Sonra Antakya ve Civarına Ermenilerin Yerleştirilmesine Yönelik Faaliyetler”. Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, (9). Hatiboğlu, S. (1998). “Fransız İşgali Sırasında Çukurova’da Ermeni Mezalimi (1918-1922)-II”, Türk Yurdu.
  • ______________ (1992). “Milli Mücadele’de Dörtyol ve İlk Kurşun”, Sosyal Bilimlerde Araştırma,1(5).
  • Kasalak, K. (2007). “Irak’ta Manda Yönetiminin Kurulması ve Atatürk Dönemi Türkiye-Irak İlişkileri” Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, (9), s. 187-201.
  • Kemal, C. (2010), “Mustafa Kemal’in Mondros Mütarekesi’ne Tepkisi”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 12 (46), s. 367-400.
  • İlter, E. (1989). “Milli Mücadele’de ‘Doğu Lejyonu’nun Fransız İşgal Bölgesindeki Fonksiyonu”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, (3), s. 419-436.
  • Seyfeli, E. (1996). “Milli Mücadele’nin İlk Kurşunu”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 12 (34), s. 397-405.
  • Türkmen, Z. (2000a). “Mustafa Kemal Paşa ve Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı”, Atatürk Araştırma Merkezi, 16 (47), s. 395-419.
  • ___________________ (2000b). “30 Ekim 1918 Tarihli Mondros Ateşkes Antlaşmasına Göre Türk Ordusunun Kuruluş ve Kadrosuna Bir Bakış”,
  • Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 11, s. 615-632.
  • Umar, Ö. O. (2003). “Hatay ve Çevresinde Ermeniler’in Faaliyetleri”, Türk Dünyası Araştırmaları, (146), s. 121-142.
  • Yavuz, B. (1992). “1921 Tarihli Türk-Fransız Anlaşması’nın Hazırlık Aşamaları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 8 (23), s. 273-308.
  • Yorulmaz, Ş. (1998). “Fransız Manda Yönetimi Döneminde İskenderun Sancağı (Hatay)’nın Sosya-Ekonomik ve Siyasal Durumuna İlişkin Bazı Kayıtlar (1918-1939)”, Atatürk Yolu, 6 (22), s. 231-259.
  • Elektronik Kaynaklar (İnternet Yayınları)
  • “Müttefik ve Ortak Devletlerle Türkiye Arasında 10 Ağustos 1920'de Sevres'de İmzalanan Barış Andlaşması”, http://sam.baskent.edu.tr/belge/Sevr_TR.pdf. (27.3.2017).
  • https://tr.wikipedia.org/wiki/Mark_ Sykes, (10.2.2016).
  • Tavukçu, S., “Sivas Kongresi Kararları’nda ‘Manda ve Himaye Kabul Edilemez!’ Cümlesi Yoktur” http://www.sde.org.tr/tr/authordetail/sivas-kongresi- kararlarinda-manda-ve-himaye-kabul-edilemez-cumlesi-yoktur/1091, (01.03.2016).
  • Umar, Ö. O., “Milli Mücadele Dönemi Atatürk’ün Ortadoğu Politikası”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20/1, 2010, s. 446 http://web.firat.edu.tr/sosyalbil/dergi/arsiv/cilt20/sayi1/443-470.pdf, (15.03.2016).
  • Yavuz, B., “Kurtuluş Savaşı Dönemi Türk-Fransız İlişkileri Açısından Pierre Loti”, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/tr,80373/bilge-yavuz.html, (7.04.2016).
Birincil Dil tr
Konular Tarih
Dergi Bölümü Tarih
Yazarlar

Yazar: Yahya YILMAZ
E-posta: yahyayilmaz_61@hotmail.com
Kurum: İskenderun Teknik Üniversitesi
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { jss338034, journal = {Gaziantep University Journal of Social Sciences}, issn = {1303-0094}, address = {Gaziantep Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {17}, pages = {378 - 403}, doi = {10.21547/jss.338034}, title = {Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921)}, key = {cite}, author = {YILMAZ, Yahya} }
APA YILMAZ, Y . (2018). Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921). Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17 (1), 378-403. DOI: 10.21547/jss.338034
MLA YILMAZ, Y . "Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921)". Gaziantep University Journal of Social Sciences 17 (2018): 378-403 <http://dergipark.gov.tr/jss/issue/34057/338034>
Chicago YILMAZ, Y . "Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921)". Gaziantep University Journal of Social Sciences 17 (2018): 378-403
RIS TY - JOUR T1 - Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921) AU - Yahya YILMAZ Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.21547/jss.338034 DO - 10.21547/jss.338034 T2 - Gaziantep University Journal of Social Sciences JF - Journal JO - JOR SP - 378 EP - 403 VL - 17 IS - 1 SN - 1303-0094-2149-5459 M3 - doi: 10.21547/jss.338034 UR - http://dx.doi.org/10.21547/jss.338034 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Gaziantep University Journal of Social Sciences Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921) %A Yahya YILMAZ %T Mondros’tan Ankara Anlaşması’na İskenderun Sancağı’nın Durumu, İşgallere Karşı Mustafa Kemal Paşa’nın Tepkisi ve Tayfur (Sökmen) Bey’in Faaliyetleri (1918-1921) %D 2018 %J Gaziantep University Journal of Social Sciences %P 1303-0094-2149-5459 %V 17 %N 1 %R doi: 10.21547/jss.338034 %U 10.21547/jss.338034