Yıl 2018, Cilt , Sayı 40, Sayfalar 288 - 317 2018-12-20

VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ

Caner Çiçekdağı [1]

8 19

Formel mantık alanında Venn şemalarıyla kıyasların geçerlilik denetlemelerinde bazı güçlükler doğmaktadır. Venn şemalarıyla güçlü geçerli kıyasların anlaşılması ve belirlenmesi gayet kolayken, zayıf geçerli olduğu durumlar ile geçersiz olduğu durumlar arasındaki fark hemen anlaşılmamaktadır. Kategorik bir kıyasın zayıf geçerli olarak kurulması, Aristoteles tarafından doğru kabul edilmesine rağmen Boole tarafından “varoluşsal hata” (existential fallacy) olarak adlandırılır. Çünkü “altık kipli” olarak da adlandırabileceğimiz bu tür kıyaslar iki tümelden tikel bir sonuç çıkararak, aslında varoluşsal yükü olmayan tümel önermelerden varoluşsal yükü olan tikel bir önerme çıkarmış ve varoluşsal bir varsayımda bulunmuştur. Elbette bu konu başka bir çalışmanın ilgi alanını oluşturacaktır, çünkü bu çalışmada daha baştan böylesine varoluşsal varsayımlı kıyasların geçerli olduğu kabul edilmiş ve Venn şemalarıyla denetlerken geçerliliğine ilişkin kuralların varlığı araştırılmıştır. Oldukça teknik sayılabilecek bu çalışma aracılığıyla alana ilgi duyan akademisyen ve eğitimcilere yol göstermek de amaçlanmıştır. Temel problem zayıf veya varoluşsal kipte olan kıyasların geçerliliğine ilişkin kapsayıcı kuralları bulmaktır ve bu tür kıyasların geçersiz olan kipleri de Venn şemaları yoluyla incelenmiştir. Özellikle dördüncü şekil varoluşsal kipte olan kıyaslar fazlasıyla sorunlar içermekte ve bu çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. İzlenen temel yöntem Venn şemalarıyla denetim ve sonuçlarını yorumlamak şeklindedir. Giriş sayılabilecek bazı bilgilerle mantığa uzak okuyucunun da konuyu ve problemi rahat bir şekilde anlamasını sağlamak amaçlanmıştır. Daha sonra problemin sergilenmesi için kategorik kıyasın dört şekline ait otuz iki varoluşsal kipi Venn şemaları ile analize tabi tutulmuştur. Sıkıntının asıl yaşandığı alan, bu tür zayıf geçerli kıyaslar ile geçersiz kıyasların birbirinden nasıl ayırt edileceği olduğundan, yapılan incelemede özellikle bu durumu çözebilecek kural önerileri açığa çıkarılmıştır. 

Venn şeması, zayıf geçerlilik, tikel sonuç, varoluşsal kip, dördüncü şekil
  • BOOLE, G. (1948), The Mathematical Analysis of Logic, Philosophical Library, New York.KNEALE, W. and KNEALE, M. (1988), The Development of Logic, Clarendon Press, Oxford.ÖNER, N. (1986), Klasik Mantık, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-6138-363X
Yazar: Caner Çiçekdağı (Sorumlu Yazar)
Kurum: ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { kdeniz442799, journal = {Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi}, issn = {1308-6200}, address = {Kültür Ajans}, year = {2018}, volume = {}, pages = {288 - 317}, doi = {10.17498/kdeniz.442799}, title = {VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ}, key = {cite}, author = {Çiçekdağı, Caner} }
APA Çiçekdağı, C . (2018). VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (40), 288-317. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/kdeniz/issue/41142/442799
MLA Çiçekdağı, C . "VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2018): 288-317 <http://dergipark.gov.tr/kdeniz/issue/41142/442799>
Chicago Çiçekdağı, C . "VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2018): 288-317
RIS TY - JOUR T1 - VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ AU - Caner Çiçekdağı Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 288 EP - 317 VL - IS - 40 SN - 1308-6200- M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ %A Caner Çiçekdağı %T VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ %D 2018 %J Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi %P 1308-6200- %V %N 40 %R %U
ISNAD Çiçekdağı, Caner . "VENN ŞEMALARIYLA KATEGORİK KIYASLARIN VAROLUŞSAL KİPLERİNİN GEÇERLİLİĞİNİN DENETLENMESİNDE KURAL ÖNERİLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi / 40 (Aralık 2018): 288-317.