Yıl 2018, Cilt , Sayı 40, Sayfalar 412 - 429 2018-12-20

KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI

Mehmet Kıldıroğlu [1]

10 24

Kıpçakların milattan önceki yıllarda Gürcistan ve çevresine geldiklerine dair Gürcü kaynağı Kartlis Çovreba dışında hiçbir yerde kayıt yoktur. Kartlis Çovreba İskender'in Gürcistan seferi sırasında Buntürki ve Kıpçak adlı bir grupla savaştığını yazmıştır. Kartlis Çovreba'daki bilgi doğruysa Kıpçaklar 2300 yıl önce Kafkas coğrafyasındaydı ve Kıpçaklar buralara İskitlerle birlikte gelmiş olabilirler. Ancak bunu ispatlayacak başka bir kaynak yoktur. Gerçek olan şu ki, Kıpçaklar Moğol istilasından yüz yıl önce Karadeniz'in kuzeyinde Ruslarla zaman zaman dostane yaşıyor bazen de onların arazisine girerek topraklarını yağmalıyordu. Rus knezlikleri onların bu yağma hareketlerinden korunmak için evlilikler yoluyla Kıpçakları sakinleştirmek istiyor, kendi aralarındaki taht kavgasında Kıpçakların yardımını alarak birbirlerine üstün gelmek istiyorlardı. Ruslar bu amaçla Kıpçakları epey kullandılar. Aynı dönemde Selçuklular Gürcistan'da Gürcü ordularına karşı başarılar kazanıyordu. Bunu önlemek için 1118 yılında Gürcü Kralı II. Davit Selçukluların akınlarını durdurabilmek ve onlara karşı başarılı olmak için Kafkasların kuzeyinde bulunan Kumanlarla irtibata geçti. Kral II. Davit bu olaydan bir süre önce Atrak Han'ın kızı Tamara ile evlenmişti. Bu evliliği de kullanarak Kumanlardan 40 bin kişilik bir askeri gücü ülkesine davet etti. Gürcistan'a gelen Kumanların İspir'e kadar uzanan Taok Vadisi denilen yer ile Çoruh boylarına yerleştirildiği biliniyor. Ancak Gürcü kaynakları buralara yerleşen Kumanların daha sonra Kafkasların kuzeyine döndüğünü iddia etmektedir. Oysaki Osmanlı belgelerinde bulunan birçok yer adı ve isim onların Orta Asya Türklüğü ile bağlantısı olduğunu ve Kumanların İspir'e kadar uzanan bölgede yaşadıklarını göstermektedir. Bu makalede bu konuya açıklık getirilecektir.

Ahıska, Kuman, IV. Davit, Gürcistan, Taok Vadisi, Çoruk Vadisi, Orta Asya
  • KAYNAKÇAABDİHALIKOV C.S.-CAGIPAROV C. (1991). Kazak Şeciresi, Tselinograd.ABRAMZON S.M. (1960). Etniçeskiy sostav kirgizskogo naseleniya severnoy kirgizii, TKAEE, IV. Moskva.ABDUMANAPOV, R. (2002). K voprosu prihojdeniya kirgizskogo plemeni Azık / Mejdunarodnaya nauçno-praktiçeskaya konferentsiya "Aktualnıye problemı istorii Sayano-Altaya i sopredelnıh territoriy". 6-12 oktyabrya 2001 g.// Pod.red. Anjiganovoy L.V. -Abakan:İzd-vo HGU.ATANİYAZOV S. (1988). Slovar Turkmenskih etnonimov, Aşhabat.ATTOKUROV, (1997). Kırgız Sancırası, Bişkek.AYDIN, E. (2007) Şine Usu Yazıtı, Çorum.BASKAKOV N.A. (1940). Nogayskiy yazık i yego dialekti. Moskva-Laningrad.BASKAKOV, N.A. (1984). İmena polovtsev i nazvniya polovetskih plemen v russkıh letopisyah.// Tyurkskaya onomastika. Alma-Ata.KOÇ K.-BANİYAZOV A.-BAŞKAPAN V. (2003). Kazak Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlüğü, Turan Yayınları, Türkistan.BERNŞTAM A.N. (1947). Drevneyşiye tyurkskiye elementı v etnogeneze Sredney Azii//SE, No:6-7.BERTA, Á. (1998). “Kumanların Kökeni Macaristan‟daki Kumanların Erken Tarihi”, çev. Emine Ceylan, Türk Dünyası İncelemeleri, 1/9-10, İstanbul, 1998, s. 133- 142.BEYSENBAY UULI, (1994). Kazak Şeciyresi, Almatı.BİÇURİN N.Y. (1851/1998) Sobraniye svedeniy o narodah obitavşçih v sredney Azii v drevne vremena, T.I-III, Saint-Petersbourg, Almatı.(Almatı'da 1998 yılında 1851 baskısı tıpkı basım yapılmıştır)BROSSET M.F. (1842). Déscription Géographique de la Géorgie par le Tsarévitch Wakhoucht publiée d'après originele autographie, S.-Petersbourg.BROSSET M.F. (1849). Histoire de la Géorgie depuis l'Aniquité jusqu'au IX siècle, traduite de Géorgien par M.F. Brosset, I partie S.-Petersbourg.BROSSET M.F. (2003). Gürcistan Tarihi, Gürcüce’den Çev. M. Brosset, yayınlayan, Erdoğan Merçil, Ankara.BUDAGOV B.A.-KEYBULLAEV K.A. (2002) Gürcüstan'da Türk Menşeli Toponimlerin İzahlı Lüğati, Bakı, Azarbaycan.CAFEROĞLU A. (1988). Türk Kavimleri, İstanbul.CANUZAKOV, T. (1982). Oçerk Kazahskoy onomastiki, Alma-Ata.ÇOBAN, E. (2014). Orta Çağ‟da Kumanlar ve Macarlar, Ankara.DEMİRCİ J. (1998). Kıpçak Sözlükleri, Kebikeç Yayınları, Sayı: 6, DEMİRCİ J. (2003 ). Cumhuriyetin 80. Yılında Türkiye'de Memlûk-Kıpçak Türkçesi Çalışmaları, A.Ü Türkoloji Dergisi, Sayı:2, Cilt:16, Ankara.DOĞRU, A. (1985). Yukarı Kür Boylarının Yer Adları Üzerine Bir Araştırma, İstanbul.EKEEV, N.V. (2003). Narodı Altaye-Sayan i Kırgızı, (K probleme etniçeskih i kulturnıh vzaimodeystviy) Materialı mejdunarodnoy arheologo-etnologiçeskoy ekspeditsii, posyavşannoy 2200-letiyu kirgizskoy gosudarstvennosti, Bişkek- Hakasiya-Tuva-Altay-Bişkek, 15-29 iyunya.ERUZ A.F. (2004). Memluk Sanatı, DİA, Cilt: 29, AnkaraGÉOGRAPHİE D'ÉDRİSİ, (1836). traduite de l'Arabe en Français d'après deux manuscrits de la bibliothèque duroi et accompagnée par P. Amédée Jaubert, T.I, Paris.GÖKBEL A. (2000). Kıpçak Türkleri, Ötüken Yayınları, İstanbul.GUBOGLO, M.N. (1973). "Gagauzkaya antroponimiya kak etnogenetiçeskiy istoçnik"//SovetskayaTurkologiya, No:2,GÜMÜŞ, N. (2006). İlk Anadolu Selçuklu-Gürcü Karşılaşması: Pasinler Savaşı ve Sonuçları, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VI, sayı: 3.HAPAEV S.A. (2013). Geografiçeskiye Nazvaniya Karaçaya i Balkarii, Moskva.HRAKOVSKY V. (1959). Şaraf al-zaman Tahir al-Marvazi, AN KazSSR, Sektor Vastakovedeniya, Alma-Ata.İPATYEVSKAYA LETOPİS, (1998). (Polnoye sobraniye russkihletopisey),T.I. Moskva. JİDANKO T.A. (1950). Oçerki istoriçeskoy etnografii karakalpakov. Moskva- Leningrad.KANGÜL H. (2016). “16. Yüzyıl Son Çeyreğinde Osmanlı Devleti Gürcistan Eyaletinin İdari ve Nüfus Yapısı” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 08.04.2016, AYDIN.KARAEV S.K. (1991). Toponomiy auzbekstana. Taşkent.KARALKİN, P.İ. (2008). Kumandintsı, kultura, traditsiya korennıh naradov severnoy altaya, Otv. Red.A.B. Malinov, SPB.:Dom D.S.-Peterb. Gos. un-ta.KARMIŞEVA B.H. (1976). Oçerki etniçeskoy istorii yujnıh rayonov Tadjikistana i Uzbekstana, Moskva.KEREYTOV R. H. (1999). Etniçeskaya istoriya nogaytsev. Stavropol.KILDIROĞLU M. (2008), Sayaklarla Kıpçak Boylarının İlişkileri,Prof. Dr. Gülçin Çandarlıoğlu’na Armağan, İstanbul.KILDIROĞLU M. (2006). IX-XVI. asırlarda Yenisey‐İrtiş Bölgesinde Kırgız‐ Kıpçak İlişkileri, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 30 Erzurum.KILDIROĞLU M. (2011) “Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Kıpçaklar ve Kıpçakçanın Etkisi”, 9. Uluslararası Dünyada Türkçe Öğretimi; Çağdaş Türk Yazı Dillerinin Öğretimi Sempozyumu, Kırgız-Türk Manas Üniversitesi, 12- 14 Mayıs 2011, Bişkek-KIRGIZİSTAN.KILDIROĞLU M. (2013), Kırgızlar ve Kıpçaklar, TTK Yayını, Ankara.KILDIROĞLU M. (2015), Kıpçakların Çortan/Çorton/Curtan/Cordan/Yortan/Yordan Boyu Hakkında, ARÜ İBEF Belgü, Yıl:1, Sayı:2.KIRZIOĞLU M. F. (1992). Yukarı Kür ve Çoruk Boylarında Kıpçaklar, Ankara.KLYAŞTORNY, S.G. (1986). Kıpçaki v runiçeskih pamyatnikah//Turcologia, Leningrad.KLYAŞTORNY S.G.-SULTANOV, T.İ. (1992). Kazahstan letopis treh tsyaçiletey. Alma-Ata, KLYAŞTORNY, S.G. (1994). Drevne tyurkskie plemennie soyuzı i gosudarstva Velikiy Stepi, Sank-Peterburg.KUMEKOV B.E. (2008). Kazahi i vengrı: obşçiye istoriçeskiye korni // Ulı Dalanın Birtuarulanı: (Altı Alaştın Ardaktısı, körnekti türkitanuşı, madeniyet kayratkeri, Macarstan galımı Mandoki Konır İştvanga arnaladı).1944-1992. Almatı:OGK, 2. KUMEKOV, B.E. (2001) XII-XIII. Asrın Başında Batı Deşt-i Kıpçak'taki Kıpçak Boy Birliklerinin Etnonimleri Hakkında, (Çev: Mehmet Kıldıroğlu-Çingiz Samudinov), KTMÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Bişkek, Sayı:1.LAVRENTSKAYA LETOPİS, (1997), (Polnoye sobraniye russkih letopisey), T.I. Moskva.LEVŞİN A.İ. (1996). Opisaniye kirgiz-kazaçiz, ili kirgiz-kaysatskih. ord i stepey, Almatı.MAANAEV E.C. (1969). Kırgızstandan tışkarı caşagan kırgızdar, Frunze.MERÇİL E. (2013). Selçuklularda Zengin Emirler, Tarih İncelemeleri Dergisi XXVIII / 1. İzmir.MOLÇANOVA T.O. (1979). Toponimiçeskiy Slovar Gornogo Altaya, Gorno- Altayskogo otdelenie Altayskogo knijnogo izdatelsva.MOLÇANOVA T.O. (1999). Strukturniye tipi tyurskih toponimov Gornogo Altaya, Saratov.MUHAMMED HAYDAR DULATİ, (1973). Tarih-i Raşidi, Perevod. A. Urunbaeva, R.P.Djalilovoy, L. M. Epifanovoy, Almatı.PELLIOT P. et HAMBIS L., (1951), Histoire des campagnes de Cengiskhan, I, Leiden.POTANİN G.N. (1883). Oçerki severo-zapadnoy Mongolii, Vıp.IV. CPB.POTAPOV L.P. (1956). Narodı Sibirii. Moskva-Leningrad,POTAPOV, L.P. (1968). İz etniçeskoy istorii kumandintsev, İstoriya arheologiye i etnografiya SredneyAzii,- Moskva. POVEST VREMENNIH LET, (2014) P 42 Sost. primeç.i.uk. A. G. Kuzmina, V.V. Fomina. Vstup. "s.t. i perevod A. Kuzminina /Otv. red. O.A. Platonov.- M.:İnstitut russkoy tsivilizatsiya. Rodnayastrana,.RAMSTEDT, G.J. (1913/1918). "Zwei Uigurische Runeninschriften in der Nord- Mongolei", Journalde la Societe Finno-Ougrienne, Vol. 30, Helsinki.RASONY, L. (1966-1969), "Kuman Özel Adları", Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, III-IV-V-VI, Ankara.SAFRAN, M. (1993). Yaşadıkları Sahalarda Yazılan Lûgâtlara Göre Kuman/Kıpçaklarda Siyasi, İktisadi, Sosyal ve Kültürel Yaşayış, Ankara.SARDELİĆ M. (2015). Kumani-Kipčaci između Azije i Europe u razvijenome i kasnome srednjem vijeku, Odsjek za povijesne znanosti HAZU, Zagreb, Hrvatska.SIDIKOV O. (1990). Tarih kırgız Şadmaniya. Frunze.SIMA TSYAN, (2002). Istorıçeskie zapiski (ŞiTszei), T.VIII, Perevod s kitayskogo R.V. Viyatkina i A.M. Karapetyan stvavstup. ct. R.V.Viyatkina.-Moskva. Vost. lit.SOLAK K. (2012). “Çerkez Memlûkler Çerkez mi?”, AÜDTCF Tarih Araştırmaları Dergisi (TAD), S. 51, Ankara.SUBAŞI Ö. (2013). XI. Yüzyılda Tao-Klarceti Bölgesinde Türk Hâkimiyeti, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkishor Turkic Volume 8/5 Spring, ANKARA-TURKEYSÜMER F. (1972). Oğuzlar (Türkmenler), Tarihleri-Boy Teşkilatı-Destanları, A.Ü. DTCF Yayınları,Ankara.ŞANİYAZOV K.Ş. (1974). K etniçeskoy istorii uzbekskogo naroda. Taşkent, 1974.ŞEŞEN R. (1998). İslam Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, TTK Yayını, Ankara 2001.SİTNİYAKOVSKİY N.F. (1900). "Pereçislenie nektorıh rodrv kirgiz". // obitayuşçih v vostoçnoy çasti ferganskoy oblasti. İzv. Turkestansk. Otd. HGO. T.I-II, Taşkent.SOLMAZ G. (2005). A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 28, Erzurum /Prof. Dr. M. Fahrettin Kırzıoğlu Özel SayısıSTOYANOV, V. (2002). “Bulgar Tarihinde Kumanlar (XI-XIV. Yüzyıllar)”, çev. Zeynep Zafer, Türkler, 2, Ankara, 2002, s. 798-809.TAŞAĞIL A. (1999). Göktürkler-II, TTK Yayınları, AnkaraTAŞAĞIL A. (2004). Çin Kaynaklarına Göre Eski Türk Boyları: M.Ö.III-M.S. X. Asır, TTK Yayını, Ankara.TÜRKAY C. (2005). Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatler, İstanbul.UYĞUR, S. (2017). 1595 Tarihli Defter-i Mufassal-ı Livâ-i Ahısha’da Geçen Türkçe Kökenli Kişi Adları Üzerine, VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Yıl/Vol. 2, Kafkasya Özel Sayısı/ Special Issue on Caucasia ISSN: 2149-9535VİNNİKOV Y.R. (1956). "Rodo-plemennoysostav i rasselenie kirgizov na teritorii Yujnoy Kirgizii", TKAEE, Moskva.VASARY, I. (2008). Kumanlar ve Tatarlar, Osmanlı Öncesi Balkanlarda Doğulu Askerler 1185-1365, çev. Ali Cevat Akkoyunlu, İstanbul.VOSTROV V. V. - MUKANOV M. S. (1968). Rodoplemennoy sostav i rasselenie kazahov.Alma-Ata. YARHO, A.İ. (1947). Altaye-Sayanskiyetürki, Antropologiçeskiyoçerk.-Abakan.YEVSTİGNEEV, YU. A.(1996) Polovtsı: Kto Oni? (K Voprosu Ob İh Etniçeskoy İdentiçnosti), “Obşestvo.Sreda.Razvitie”, SPB, 2011, No:2, s. 57; İ. O. Knyazkiy, Rus i Step,Moskova, 1996, s. 41.YUDAHİN, K.K. (1985). Kirgizsko-russkiy slovar/Kırgızça-orusça sözdük, T.I. Frunze.YÜCEL M.U. (2013). "Kumanlar (Kıpçaklar)", O. Karatay, S. Acar (Ed.) Doğu Avrupa Türk Tarihi, İstanbul.ZEYREK Y. (2013). Posof'un Çizgileri, Ankara. http://repository.enu.kz/handle/123456789/7141
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Mehmet Kıldıroğlu (Sorumlu Yazar)
Kurum: ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { kdeniz450896, journal = {Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi}, issn = {1308-6200}, address = {Kültür Ajans}, year = {2018}, volume = {}, pages = {412 - 429}, doi = {10.17498/kdeniz.450896}, title = {KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI}, key = {cite}, author = {Kıldıroğlu, Mehmet} }
APA Kıldıroğlu, M . (2018). KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (40), 412-429. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/kdeniz/issue/41142/450896
MLA Kıldıroğlu, M . "KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2018): 412-429 <http://dergipark.gov.tr/kdeniz/issue/41142/450896>
Chicago Kıldıroğlu, M . "KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2018): 412-429
RIS TY - JOUR T1 - KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI AU - Mehmet Kıldıroğlu Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 412 EP - 429 VL - IS - 40 SN - 1308-6200- M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI %A Mehmet Kıldıroğlu %T KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI %D 2018 %J Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi %P 1308-6200- %V %N 40 %R %U
ISNAD Kıldıroğlu, Mehmet . "KİŞİ, YER, BOY ADLARINA GÖRE AHISKA VE ÇEVRESİNDEKİ KIPÇAKLAR/KUMANLARLA DİĞER TÜRK BOYLARININ BAĞLANTILARI". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi / 40 (Aralık 2018): 412-429.