Year 2019, Volume , Issue 41, Pages 92 - 105 2019-03-31

ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ

Ramazan ERGÖZ [1]

19 28

Sözlü kültür ürünleri, insanlığı açımlayan derin kodları bünyelerinde barındırır. Bu kodlar, Carl Gustav Jung’un ortaya koyduğu “arketipsel sembol”ler aracılığı ile anlatım esasına dayalı metinlerde açığa çıkarlar. Anlatım esasına dayalı türler içerisinde mit ve masaldan sonra gelen efsaneler de arketipsel sembollerin yansıdığı anlatılardır. Efsanelerin içerisinde önemli bir yer tutan tabuların çiğnenmesi, olayların akışına bir yön verir. Efsanelerdeki tabuları çiğneyen bazı karakterlerin özellikleri, gölge arketiplerinin somutlaşmış yansımaları olarak dikkati çeker. Gölge arketipi, insani olarak kendimize yakıştırmadığımız ve bastırılmış duygular olarak bilinçaltına atılan olumsuz özelliklerdir. Ancak gölge arketipi bu bastırılmışlığa karşın bir şekilde kendisini açığa vurmak ister. İnsanoğlu, efsanelerde tabuları gölge arketiplerine çiğneterek, hem bu bastırılmışlığı açığa çıkartır hem de kutsal yasaklar olan tabuları, olumsuz özellikler gösteren karakterlere çiğnetmiş olur. Bu sayede efsanelerin vermek istediği temel mesaj olan ülkü değerlere sahip olmanın önemi, daha iyi ortaya konulmuş olunur. Biz bu çalışmamızda Erzurum efsanelerinde tabuların çiğnenmesini ve bu tabuları çiğneyen karakterlerin de birer gölge arketipi olarak yansımalarını inceleyeceğiz. 

Efsane, Erzurum, Gölge Arketipi, Tabu
  • ADLER, Alfred (2010), İnsanı Tanıma Sanatı (Çev. Kâmuran Şipal), Say Yayınları, Ankara.
  • ALTINKAYNAK, Erdoğan (2012), “Altay Destanlarında Totem ve Tabu”, 5–8 Temmuz Gorno Altaysk
  • BACHELARD, Gaston (2006), Su ve Düşler, Yapı Kredi Yayınları, Ankara.
  • ERGUN, Pervin (2011), “Bebekleri Leyleklerin Getirdiğine Dair İnancın Türk Mitolojisindeki Kökleri Üzerine”, Milli Folklor, Yıl 23, Sayı 89, s.133–146.
  • ERGÖZ, Ramazan (2014), Anadolu Efsanelerinde Yasaklar ve Cezalar, Ardahan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ardahan.
  • FORDHAM, Frieda (2001), Jung Psikolojisinin Ana Hatları (Çev. A. Yakıner), Say Yayınları, İstanbul.
  • FREUD, Sigmund (2012), Totem ve Tabu (Çev.Kâmuran Şipal), Say Yayınları, İstanbul.
  • GÖKERİ, A. İ. (1979), Arketiplere Dayanan Yeni Bir İnceleme Yönteminin Tanıtılarak İngiliz Ve Türk Edebiyatlarında Bazı Romans Ve Epik Niteliğinde Yapıtlara Uygulanması, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Ankara.
  • JUNG, Carl Gustav (1997), Bilinç ve Bilinçaltının İşlevi (Çev. Evren Büyükinal), Say Yayınları, İstanbul.
  • KALAFAT, Yaşar (2010), Türk Kültürlü Halklarda Tematik Halk İnanmaları, Berikan Yayınevi, Ankara.
  • KORKMAZ, Ramazan (1998), “Dede Korkut Hikâyelerindeki Su Kültünün Mitik Yorumu”, Türk Kültürü, S.418, Ankara.
  • __________________ (2000), “Fenomenolojik Açıdan Tepegöz Yorumu”, Uluslar arası Dede Korkut Bilgi Şöleni (18-20 Mart 1999),s. 221-226, Elazığ.
  • MENGÜŞOĞLU, Takiyettin (1976) Fenomenoloji ve Nicolai Hartmann, İstanbul Üniversitesi Yay., İstanbul.
  • ÖGEL, Bahaeddin (1989), Türk Mitolojisi, C.I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ROUX Jean-Paul (2005), Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar (Çev. Aykut Kazancıgil- Lale Arslan), Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
  • SAKAOĞLU, Saim (1980), Anadolu- Türk Efsanelerinde Taş Kesilme Motifi ve Bu Efsanelerin Tip Kataloğu, Kültür Bakanlığı Milli Folklor Dizisi Yayınları: 29, Halk Edebiyatı Dizisi:5, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
  • ________________(2011), 101 Anadolu Efsanesi, Akçağ Yayınları, Ankara.SEYİDOĞLU, Bilge (2005), Erzurum Efsaneleri, Erzurum Kitaplığı, İstanbul.
  • TUNALI, İsmail, (2002), Sanat Ontolojisi, İnkılâp Yay., İstanbul.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Author: Ramazan ERGÖZ
Institution: BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Bibtex @conference paper { kdeniz480921, journal = {Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi}, issn = {1308-6200}, address = {Kültür Ajans}, year = {2019}, volume = {}, pages = {92 - 105}, doi = {10.17498/kdeniz.480921}, title = {ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ}, key = {cite}, author = {ERGÖZ, Ramazan} }
APA ERGÖZ, R . (2019). ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (41), 92-105. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/kdeniz/issue/44132/480921
MLA ERGÖZ, R . "ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2019): 92-105 <http://dergipark.gov.tr/kdeniz/issue/44132/480921>
Chicago ERGÖZ, R . "ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2019): 92-105
RIS TY - JOUR T1 - ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ AU - Ramazan ERGÖZ Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 92 EP - 105 VL - IS - 41 SN - 1308-6200- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Black Sea ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ %A Ramazan ERGÖZ %T ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ %D 2019 %J Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi %P 1308-6200- %V %N 41 %R %U
ISNAD ERGÖZ, Ramazan . "ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi / 41 (March 2019): 92-105.