Yıl 2017, Cilt , Sayı 42, Sayfalar 45 - 59 2017-12-05

The Importance of Theatre Adaptations in Tanzimat Period for Language Simplification Movement
TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ

Yrd. Doç. Dr. Sibel BULUT BULUT [1]

203 292

The adaptation method used from the Latin poets is a translation method referenced to ensure the equivalence between source and target text, using in the translation process when encountered incompatibilities with the language and culture. This method which was used by Western world while building the national languages and literatures in age of enlightenment, has seen demand in our national literary canon from the Tanzimat period. Translation activity of Tanzimat period which accelerated with the westernization movements the adaptation method has often been referred by installing many functions especially in the theater adaptation. In this period by using adaptation method, both the entrance and settlement of the Western theater which is missing literary genre in the native literary system became easier and our writers, who are strangers to the Western theater technique benefit from the adaptation as a pen experience. In this period theatre adaptations writing by the playwrights like as Ahmet Vefik Pasha, Ali Bey and Teodor Kasap, language was localized and simplified by using words, proverbs and idioms of local dialect. Thus the theatre adaptations of Tanzimat period has played an important role not only in theater literature but also in simplifying language of prose. This study examines language of Tanzimat period theater adaptations in light of the relationship between adapting method and language localization and reveals the importance of these adaptations in terms of language simplification movement. 

Latin şairlerden itibaren kullanılan uyarlama yöntemi, çeviri sürecinde dil ve kültür uyumsuzluklarıyla karşılaşılan her yerde, kaynak ve hedef metin arasındaki denkliği sağlamak için başvurulan bir çeviri yöntemidir. Batı dünyasının Aydınlanma Çağında milli dil ve edebiyatlarını inşa ederken baş- vurduğu uyarlama yöntemi, Tanzimat döneminden itibaren yerli yazın dizgesinde de rağbet görmüştür. Çalışmanın odaklandığı Batılılaşma hareketleriyle hız kazanan Tanzimat dönemi çeviri etkinliğinde, özellikle tiyatro çevirilerinde uyarlama yöntemine pek çok işlev yüklenerek sıklıkla başvurulmuştur. Bu dö- nemde uyarlama yöntemiyle hem yerli yazın dizgesinde eksik bir edebî tür olan Batılı tiyatronun girişi ve yerleşmesi kolaylaşmış hem de Batılı tiyatro tekni- ğine yabancı olan yazarlarımızın uyarlamadan kalem tecrübesi olarak faydalanıp acemiliklerini gidermeleri sağlanmıştır. Ahmet Vefik Paşa, Âli Bey ve Teodor Kasap gibi dönemin tiyatro yazınına yön vermiş isimlerin kaleme aldığı tiyatro uyarlamalarıyla örnek alınan Fransız tiyatrosu eserleri yabancı yaşayış ve âdetlerden arındırılırken, dil de halk ağzından yöresel sözcükler, atasözü ve deyimlerle yerelleştirilerek sadeleştirilmiştir. Böylece Tanzimat dönemi tiyatro uyarlamaları sadece tiyatro yazınında değil, nesir dilinin sadeleştirilme aşamasında da önemli bir rol üstlenmiştir. Bu çalışmada uyarlama yöntemi ve dilde yerelleştirme arasındaki ilişki çerçevesinde Tanzimat dönemi tiyatro uyarlamalarında dil kullanımı irdelenmiş, bu eserlerin dilde sadeleşme hareketi açısından önemi ortaya konulmuştur. 

  • Ahmet Vefik Paşa (1933a), Zoraki Tabip, Moliére - Ahmet Vefik Paşa Külliyatı, (Haz. Mustafa Nihat Özön), Kanaat Kütüphanesi, İstanbul.
  • _____ (1933b), Zor Nikâhı, Moliére - Ahmet Vefik Paşa Külliyatı, (Haz. Mustafa Nihat Özön), Kanaat Kütüphanesi, İstanbul.
  • _____ (1933c), Azarya, Moliére - Ahmet Vefik Paşa Külliyatı, (Haz. Mustafa Nihat Özön), Kanaat Kütüphanesi, İstanbul.
  • AKÜN, Ömer Faruk (1989), “Ahmet Vefik Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 2: 143-157.
  • Âli Bey (1940), Ayyar Hamza, (Tertip eden: Mustafa Nihat Özön), Remzi Kitabevi, İstanbul.
  • AND, Metin (1985), Geleneksel Türk Tiyatrosu, İnkılâp Kitabevi, İstanbul.
  • BASTIN, Georges L. (1998), “Adaptation”. Routledge Encyclopedia of Translation Studies, (Ed. Mona Baker), Routledge, London and New York.
  • ÇERİ, Bahriye (1997), “Ahmed Vefik Paşa ve Atasözlerimiz”, Milli Folklor, Bahar 1997, 5 (33): 22-26.
  • HUTCHEON, Linda (2006), A Theory of Adaptation, Routledge, New York and London.
  • GÜRAY, Sevim (1966), Ahmet Vefik Paşa, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • KÚNOS, Ignacz (1978), Türk Halk Edebiyatı, (Haz. Tuncer Gülensoy), Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
  • MOLIÉRE, [Jean-Baptiste Poquelin] (1943), Zoraki Hekim, (Çev. Sabiha Omay), Maarif Matbaası, Ankara. ______(1943), Cimri, (Çev. İsmail Hâmi Dânişmend), Maarif Matbaası, Ankara.
  • PARLATIR, İsmail (1995), “Türkçe Sözlük Çalışmaları ve Sorunlarımız”, Türk Dili, 517: 3-17.
  • SEVENGİL, Refik Ahmet (1968), Türk Tiyatrosu Tarihi III- Tanzimat Tiyatrosu, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
  • Teodor Kasap (1290), Pinti Hamid, ?, İstanbul.
  • Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977), “Adapte, Adaptasyon”, s. 30-32, Dergâh Yayınları, İstanbul.
  • VINAY, J. P ve Darbelnet, J. (1995), Comparative Stylistics of French and English: A Methodology for Translation, (Çev. Juan Sager and M. J. Hamel), John Benjamins, Amsterdam and Philadelphia.
  • YAZICI, Mine (2010), Çeviribilim Temel Kavram ve Kuramları, Multilingual, İstanbul.
Konular Sosyal ve Beşeri Bilimler
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Yrd. Doç. Dr. Sibel BULUT BULUT

Bibtex @araştırma makalesi { tubar365343, journal = {Türklük Bilimi Araştırmaları}, issn = {1300-7874}, address = {Nazım Hikmet POLAT}, year = {2017}, volume = {}, pages = {45 - 59}, doi = {10.17133/tubar.365343}, title = {TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ}, key = {cite}, author = {BULUT, Yrd. Doç. Dr. Sibel BULUT} }
APA BULUT, Y . (2017). TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ. Türklük Bilimi Araştırmaları, (42), 45-59. DOI: 10.17133/tubar.365343
MLA BULUT, Y . "TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ". Türklük Bilimi Araştırmaları (2017): 45-59 <http://dergipark.gov.tr/tubar/issue/32882/365343>
Chicago BULUT, Y . "TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ". Türklük Bilimi Araştırmaları (2017): 45-59
RIS TY - JOUR T1 - TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ AU - Yrd. Doç. Dr. Sibel BULUT BULUT Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.17133/tubar.365343 DO - 10.17133/tubar.365343 T2 - Türklük Bilimi Araştırmaları JF - Journal JO - JOR SP - 45 EP - 59 VL - IS - 42 SN - 1300-7874- M3 - doi: 10.17133/tubar.365343 UR - http://dx.doi.org/10.17133/tubar.365343 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Türklük Bilimi Araştırmaları TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ %A Yrd. Doç. Dr. Sibel BULUT BULUT %T TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ %D 2017 %J Türklük Bilimi Araştırmaları %P 1300-7874- %V %N 42 %R doi: 10.17133/tubar.365343 %U 10.17133/tubar.365343
ISNAD BULUT, Yrd. Doç. Dr. Sibel BULUT . "TANZİMAT DÖNEMİ TİYATRO UYARLAMALARININ DİLDE SADELEŞME HAREKETİ AÇISINDAN ÖNEMİ". Türklük Bilimi Araştırmaları / 42 (Aralık 2017): 45-59. http://dx.doi.org/10.17133/tubar.365343